Introductie rehabilitatie

Rehabilitatie richt zich op het verbeteren van het rolfunctioneren in zelfgekozen omgevingen. Bij rehabilitatie is psychiatrische diagnostiek van secundair belang, maar daarmee niet onbelangrijk. Van primair belang zijn assessment van wensen op diverse levensgebieden, assessment van individuele beperkingen en -mogelijkheden en assessment van hulpbronnen in de omgeving. Kenniscentrum Phrenos beperkt zich wat rehabilitatie betreft niet tot mensen met psychotische stoornissen, maar richt zich bij de ontwikkeling en verspreiding van rehabilitatiekennis op de bredere doelgroep van mensen met ernstige en meestal langdurige psychische stoornissen.

Veel mensen met ernstige psychische aandoeningen (zoals psychotische stoornissen, maar ook bipolaire stoornissen, ernstige depressie, ernstige angststoornissen, etc.) hebben een klein sociaal netwerk, beschikken over weinig materiële hulpbronnen en vervullen een beperkt aantal maatschappelijke rollen. Hoewel zij veelal dezelfde levenswensen koesteren als andere burgers, is het voor hen veel moeilijker om deze te realiseren. Het sociale isolement waarin velen geraken, heeft meerdere achtergronden: behalve met individuele beperkingen (ernstige symptomen en een gebrek aan relevante vaardigheden of ervaringen) hebben zij vaak te kampen met ongunstige levensomstandigheden (laag inkomen, weinig sociale steun, langdurig ziekenhuisverblijf) en maatschappelijke barrières (stigmatisering, ondoorzichtige regelingen). Rehabilitatieprogramma’s en –interventies beogen deze nadelen op te heffen of te compenseren, op geleide van de doelen die de cliënt zelf wil verwezenlijken.

In bredere zin staat rehabilitatie voor een sociale beweging die lotsverbetering en emancipatie van mensen met psychische beperkingen nastreeft. Hierin ligt de verwantschap met ‘herstel’ en de ‘herstelbeweging’ van en voor (ex-)patiënten. Bij herstel gaat het om persoonlijke processen van patiënten die proberen om ondanks de ziekte hun leven opnieuw inhoud te geven. Rehabilitatie draagt eraan bij dat dit herstel zich ook uitdrukt in gewenste resultaten op het gebied van wonen, werken, leren en sociale contacten.

In engere zin verwijst rehabilitatie naar een concreet aanbod van interventies en programma’s ter bevordering van het rolfunctioneren van cliënten. Sinds kort behoort ‘rehabilitatie’ tot de prestatie-indicatoren voor GGz en verslavingszorg. Dit betekent dat GGz-hulp er mede toe dient cliënten te ondersteunen in hun maatschappelijke participatie. Dit gebeurt indirect door behandeling en praktische hulp te bieden. In directe zin ondersteunen rehabilitatieprogramma’s cliënten bij het kiezen, krijgen en behouden van gewenste sociale rollen. Daarbij wordt rehabilitatie steeds vaker in combinatie met andere zorgvormen (behandeling, bemoeizorg en praktische ondersteuning) aangeboden, zoals in het integrale zorgaanbod van ACT- en FACT-teams.