Signaleringen herstel

Het kost veel tijd om alle relevante rehabilitatie literatuur bij te houden. Wij vinden dat het kenniscentrum óók een functie heeft om u op de hoogte te houden van belangrijke nieuwe publicaties. De selectie van de artikelen wordt door Jaap van Weeghel gemaakt uit gerenommeerde internationale tijdschriften. Toine Ketelaars vat ze samen.

• gepubliceerd in 2011
• gepubliceerd in 2010
• gepubliceerd in 2009
• gepubliceerd in 2008
• gepubliceerd in 2007
• gepubliceerd in 2006

2011

De Psychiatrische Rehabilitatiebenadering (PR) van Boston blijkt op primaire uitkomstmaten effectief in Nederland
De PR voor personen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) zoals die door o.a. Anthony in Boston is ontwikkeld, richt zich vooral op het leren realiseren van de door de patiënten zelf geformuleerde rehabilitatiedoelen. In deze Nederlandse RCT werden patiënten at random toegewezen aan een PR-interventie (N=80) of een gewoon rehabilitatietraject (N=76). De uitkomsten werden na 1 én na 2 jaar gemeten. De primaire uitkomstmaat was het bereiken van een persoonlijk rehabilitatiedoel in één van de rehabilitatiegebieden (werk of studie; sociale contacten; leefsituatie). De secundaire uitkomstmaten waren: sociaal functioneren zoals gemeten met de Social Functioning Scale; zorgwensen zoals gemeten met de Camberwell Assessment of Need Short Appraisal Schedule; kwaliteit van leven (WHOQOL-BREF). Verder werden nog afgenomen: de Personal Empowerment Scale, de BPRS (door de psychiater), de Client Socio-demographic and Sevice Receipt Inventory en de PR Beliefs, Goals and Practices scale. Het blijkt dat de PR-groep substantieel vaker zijn rehabilitatiedoel bereikt: het gewogen risicoverschil bedraagt 21%, het NNT=5. De PR-benadering blijkt ook effectiever op het domein van sociale participatie: 21% van de interventiegroep nam vaker aan het sociale verkeer deel tegenover geen enkele stijging bij de controlegroep. Op de andere secundaire uitkomstmaten werden geen verschillen tussen de beide groepen gemeten.
Swildens W, Van Busschbach JT, Michon H, Kroon H, Koeter M, Wiersma D & Van Os J (2011). Effectively Working on Rehabilitation Goals: 24-Month Outcome of a Randomized Controlled Trial of the Boston Psychiatric Rehabilitation Approach.
Canadian Journal of Psychiatry 56 (12), 751–760.
Trefwoord: Herstel

De Illness Management and Recovery Scale (IMRS) blijkt het herstelproces bij schizofrenie valide en consistent te meten
In deze Zweedse studie (N=107) worden de psychometrische eigenschappen van de cliëntversie en de versie voor de hulpverleners (casemanagers) geëvalueerd van de Illness Management and Recovery Scale (IMRS) voor cliënten met schizofrenie of schizoaffectieve stoornissen. Om de test-hertest betrouwbaarheid te meten werd de IMRS twee maal met een tussenpoos van 14 dagen afgenomen: de gevonden correlatie van 0.84-0.88 is groot te noemen. Voor de interne consistentie hadden beide versies een goede score: tussen een Cronbach α van .70 tot .83. De IMRS werd gevalideerd met de Psychosis Evaluation Tool for Common Use by Caregivers (PECC), de Manchester Short Assessment of Quality of Life (MANSA), de Recovery Assessment Scale (RAS) en de Modified Colorado Symptom Index (MCSI). De convergente validiteit van beide versies, uitgedrukt in Pearsons correlaties, blijkt goed (0.56 en 0.58) te zijn. De IMRS blijkt dus het herstelproces goed in kaart te brengen. Omdat er wel enige discrepantie tussen de scores van de cliënten en die van de hulpverleners bestaat vinden de auteurs het van belang om beide versies af te nemen om een goed beeld te krijgen van de resultaten van een Illness Managment and Recovery programma. De beide vragenlijsten zijn als bijlage achter het artikel opgenomen.
Färdig R, Lewander T, Fredriksson A & Melin L (2011). Evaluation of the Illness Management and Recovery Scale in schizophrenia and schizoaffective disorder. . Schizophrenia Research 132 (2), 157-164.
Trefwoord: Herstel

Systematische review: vijf processen vormen de kern van het persoonlijke herstel proces
Dit artikel is het verslag van de eerste systematische review en narratieve synthese van de literatuur over het persoonlijke herstelproces van personen met een psychische stoornis met als doel een robuust conceptueel kader van het fenomeen herstel (recovery) te ontwikkelen. Er zijn uitgebreide literatuur searches gedaan in bibliografische bestanden en op het internet en de eerste resultaten zijn aan een expert forum voorgelegd. Er werden 97 publicaties geschikt gevonden nader te analyseren o.a. met behulp van de RATS kwalitatieve research review richtlijn. Het uiteindelijke conceptuele kader bestaat uit drie met elkaar verbonden categorieën: karakteristieken van de herstel reis, de herstelprocessen en de stadia van herstel. De meest genoemde karakteristieken van de herstel reis zijn: recovery is een actief proces; recovery is een individueel en uniek proces; recovery is een niet-lineair proces. De kern van het herstel wordt gevormd door vijf categorieën recovery processen: verbondenheid, hoop en optimisme over de toekomst, identiteitontwikkeling, zin aan het leven geven, empowerment (VHIZE). De verschillende stadia van het herstelproces passen binnen het transtheoretische model van verandering (precomtemplation, contemplation, preparation, action, maintenance and growth).
Leamy M, Bird V, Le Boutillier C, Williams J & Slade M (2011). Conceptual framework for personal recovery in mental health: systematic review and narrative synthesis. British Journal of Psychiatry 199 (6):445-452.
Trefwoord: Herstel

Compassievolle GGZ-hulpverleningsrelatie die gevoel van hoop versterkt moet centrale bouwsteen in de het GGZ-aanbod worden
Beschouwing waarin het tekort aan compassie in de huidige GGZ-hulpverlening wordt geanalyseerd en wordt aangegeven waarop een compassievolle omgeving die het gevoel van hoop en optimisme stimuleert moet zijn gebaseerd en hoe zich dat verhoudt met de huidige recovery-praktijken. In het discours over recovery staat het ontwikkelen van hoop centraal. Om dit tot stand te brengen moet in de hulpverlening veel meer nadruk komen te liggen op het compassievol met de cliënten omgaan. Kernkwaliteiten van compassie zijn: willen zorgen voor de ander, gevoelig zijn, geraakt kunnen worden door leed en in staat zijn leed te kunnen begrijpen. Verwijzend naar onderzoek constateren de auteurs een 'tekort aan compassie' in de huidige GGZ-praktijk in ieder geval in de UK. In recente beleidsnotities in de UK is er wel aandacht voor compassie en recovery, maar de auteurs vrezen dat die aandacht holle retoriek zou kunnen blijven omdat er nergens wordt aangegeven hoe de contexten veranderd gaan worden opdat compassie systematisch wordt ingebed in het hulpverleningsaanbod. Er is te veel aandacht voor individuele ontwikkeling en evidence-based interventies en te weinig voor de relationele aspecten van de hulpverlening. Het gevaar bestaat dat degenen die niet aan de huidige recovery-proces-eisen kunnen voldoen helemaal buiten de boot gaan vallen.
Spandler H & Stickley T (2011). No hope without compassion: the importance of compassion in recovery-focused mental health services. Journal of Mental Health 20 (6), 555–566.
Trefwoord: Herstel

Eerste psychose patiënten blijken optimistisch over hun toekomstperspectieven
In deze Chinese (Hong Kong) pilot studie werd aan zes personen die een eerste psychose had en meegemaakt in een focusgroep gevraagd hoe zij tegen hun herstelproces aankijken. Vragen die aan de orde kwamen waren o.a.: a. Denk je dat je ziek bent; b. Denk je dat dit herstelproces verschilt van dat van een somatische chronische ziekte; c. Ben je al volledig hersteld; d. Als je nog niet hersteld bent, wat kun jezelf (of anderen) dan doen om dat te bevorderen. De volgende thema's konden geïdentificeerd worden: 1. De betekenis van de psychotische ervaring; 2. De betekenis van herstel (recovery); 3. Stigma; 4. Ze hebben een optimistisch beeld van hun herstel. Voor de deelnemers betekent herstel vooral weer cognitief en sociaal op het 'oude' niveau kunnen functioneren. Men denkt dat men niet genezen is zolang men nog medicijnen slikt. Allen poogden hun ziekte voor de omgeving verborgen te houden uit angst voor stigma. Ook de bijwerkingen van de medicatie worden negatief beoordeeld. Door hun psychotische ervaring hebben de deelnemers het leven beter leren waarderen en kunnen ze meer weloverwogen keuzes maken. Ze denken dat hun vooruitzichten gunstig zijn. Voor hen heeft recovery weinig van doen met symptomen en ziekte.
Lam MML, Pearson V, Ng RMK, Chiu CPY, Law CW & Chen EYH (2011). What does recovery from psychosis mean? Perceptions of young first-episode patients. International Journal of Social Psychiatry 57 (6), 580-587.
Trefwoord: Herstel

Ook als het Illness Management and Recovery (IMR) programma maar selectief wordt aangeboden blijkt het effectief te zijn
In de VS wordt het IMR-curriculum als een evidence-based praktijk door de SAMSHA ondersteund. Normaal wordt IMR individueel in negen modules over een tijdspanne van 3 tot 7 maanden aangeboden. In deze Amerikaanse studie (N=36) werden de volgende vier modules binnen 16 weken gegeven in groepen van ongeveer 10 personen: recovery strategieën; sociale steun opbouwen; leren omgaan met problemen en symptomen; terugval pogen te verminderen. De interventie-groepen werden vergeleken met een groep op de IMR-wachtlijst (die later ook de module heeft gevolgd). De volgende instrumenten werden op baseline, na 4 en na 8 maanden afgenomen: IMR Scale Self-Report, de Brief Symptom Inventory (BSI), de Norbeck Social Support Questionnaire (NSSQ), de Perceived Social Support Scale (PSSS), de Cybernetic Coping Scale (CCS) en de Coping with Symptoms Checklist (CSC). Bij de eerste evaluatie blijken de interventiegroepen significant beter te scoren op de IMR Scale Self-Report, maar niet op de NSSQ. Nadat iedereen de modules doorlopen had bleken de scores gemiddeld bij alle deelnemers op de volgende schalen zich in de gewenste richting te hebben ontwikkeld: de PSSS, de IMR Scale Self-Report en de BSI waren significant verbeterd. Ook een in groepsverband en slechts selectief aangeboden IMR-programma kan effectief zijn.
Pratt CW, Lu W, Swarbrick M & Murphy A (2011). Selective Provision of Illness Management and Recovery Modules. American Journal of Psychiatric Rehabilitation 14 (4), 245-258.
Trefwoord: Herstel

Uit de internationale literatuur komen vier domeinen naar voren om recovery in de praktijk vorm te geven
De laatste jaren is het persoonlijke herstel (recovery) van personen met ernstige psychiatrische problemen in veel landen een centrale doelstelling in de GGZ geworden. Om dat concept te operationaliseren wordt in deze Engelse studie gepoogd om op grond van internationale publicaties over praktische recovery richtlijnen een overkoepelend conceptueel kader van recovery te schetsen. Er werden 30 bruikbare recovery richtlijnen, leidraden, protocollen e.d. gevonden. Hieruit destilleren de auteurs zestien dominante thema's in vier praktische domeinen. De vier domeinen zijn: 1. Het stimuleren van burgerschap: nadruk op reïntegratie in de samenleving; 2. Organisatorische betrokkenheid: hulpverleningsinstellingen die recovery steunen stemmen aanbod op de behoefte van de patiënten af; 3. Ondersteunen van persoonlijke herstel-doelen: hulpverleners zien werken aan herstel van hun cliënten als kern van hun werk; 4. Werk relatie: de hulpverleners werken op basis van gelijkwaardigheid met hun cliënten en bevorderen gevoelens van hoop. Dit conceptueel kader kan helpen om de op herstel gerichte leidraden in de praktijk te brengen.
Le Boutillier C, Leamy M, Bird VJ, Davidson L, Williams J & Slade M (2011). What does recovery mean in practice? A qualitative analysis of international recovery-oriented practice guidance. Psychiatric Services 62 (12), 1470-1476.
Trefwoord: Herstel

Inzet ervaringsdeskundigen in reguliere GGZ behandeling stimuleert recovery van patiënten
Dit is een Brits reviewartikel naar de effecten van de inzet van ervaringsdeskundingen (Peer Support Workers–PSW) in de reguliere GGZ. Naast 7 RCT's, worden de gegevens van 15 kwantitatieve, 14 kwalitatieve en 6 reviewartikelen bij de analyse betrokken. Bij peer support wordt ervan uitgegaan dat personen met eenzelfde achtergrond op een meer authentieke manier met GGZ-patiënten kunnen omgaan. In de literatuur worden de volgende voordelen van het inzetten van PSW voor de patiënten genoemd: 1. de patiënten worden minder vaak opgenomen; 2. de patiënten krijgen meer eigenwaarde (empowerment); 3. door de relatie met de PSW ervaren de patiënten meer sociale steun en gaan ze sociaal beter functioneren; 4.de patiënten ervaren meer empathie in de meer gelijkwaardige relatie die ze met de PSW opbouwen; 5. hierdoor ervaren de patiënten dat je kunt herstellen, wat meer hoop en minder stigma oplevert. Voor de PSW resulteert het geven van ondersteuning in een professionele omgeving in meer eigenwaarde en herstel. Enkele valkuilen zijn: de relatie kan té vriendschappelijk worden; er kan weerstand tegen de positie van de PSW bij de reguliere professionals opkomen; door de werkdruk kan de PSW soms weer terugvallen. De PSW lijkt een eigen positie binnen de GGz te gaan krijgen.
Repper J & Carter T (2011). A review of the literature on peer support in mental health services. Journal of Mental Health 20 (4), 392–411.
Trefwoord: Herstel

Cliënten die worden begeleid door Case Managers met positievere verwachtingen werken vaker en langer
De houding van belangrijke anderen kan invloed hebben op het gedrag van personen. In ambulante settings behoren case managers vaak tot het primaire steunsysteem van personen met een ernstige psychiatrische aandoening. In deze Amerikaanse studie (32 case managers en 97 cliënten met schizofrenie) wordt verondersteld dat de karaktereigenschappen van case managers een deel van de verschillen in uitkomsten bij hun cliënten kunnen verklaren. Met behulp van de speciaal ontwikkelde Case Manager Expectancy Invertory (CMEI) werden case managers met hoge en lage verwachtingen ten opzichte van de mogelijkheden van hun cliënten onderscheiden. Verder werd bij de case managers afgenomen: de Opinion About Mental Illness Scale (OMI), de Maslach Burnout Inventory (MBI), de Life Orientation Test en de Rosenberg Self-Esteem Scale (RSE). Het bleek dat de cliënten van case managers die hoge verwachtingen hadden en optimistisch gestemd waren significant meer dagen (regulier) betaald werk deden dan de cliënten van case managers met lage verwachtingen. Paradoxaal was de uitkomst dat de cliënten van case managers met specifiek hoge verwachtingen over waardevolle sociale rollen die ze denken dat hun cliënten kunnen innemen (zoals het vermogen om een carrière op te bouwen) minder dagen werkten dan de anderen. Er bleek geen verband tussen verwachtingen van case managers en de woonsituatie van de cliënten.
O’Connell MJ & Stein CH (2011). The Relationship Between Case Manager Expectations and Outcomes of Persons Diagnosed with Schizophrenia. Community Mental Health Journal 47 (4), 424-435
Trefwoord: Herstel

Intensive Psychiatric Rehabilitation (IRP) interventie leidt tot betere huisvesting en meer regulier betaald werk én meer gebruik van zorg
In deze Amerikaanse studie werden de effecten van een IRP-interventie die geënt is op de Choose-Get-Keep methode en tot doel heeft het functioneren van personen met een ernstige psychiatrische aandoening te verbeteren onderzocht. Essentieel bij deze interventie is de speciaal geschoolde IRP-begeleider. De rehabilitatie uitkomsten werden gemeten met de International Association of PsychSocial Rehabilitation Services Toolkit(IAPSRS). Het zorggebruik en de zorgkosten van de interventiegroep werden vergeleken met die van een controlegroep. Binnen de interventiegroep (N=511) werd een vergelijking gemaakt tussen degenen die de hele interventie hebben afgemaakt (d.i. minimaal één jaar; N=247), de completers, vroege drop-outs (N=171) en late drop-outs (N=93). De completers en de late drop-outs blijken significant vaker in een minder restrictieve woonomgeving te verblijven. Die situatie was bij de vroege drop-outs onveranderd. De completers blijken ook meer te werken, weliswaar niet significant meer, maar ze verdienen na dat jaar wel significant meer per maand, dit in tegenstelling tot de ander twee groepen. IRP lijkt een positief effect op het behalen van rehabilitatie doelen te hebben. Daar staat tegenover dat de completers in vergelijking met een controlegroep significant meer gebruik waren gaan maken van ambulante GGZ-hulpverlening en dat de zorgkosten dus waren toegenomen. Dit hadden de onderzoekers niet verwacht.
Ellison ML, Rogers ES, Lyass A, Massaro J, Wewiorski NJ, Hsu ST & Anthony WA (2011). Statewide Initiative of Intensive Psychiatric Rehabilitation: Outcomes and Relationship to Other Mental Health Service Use. Psychiatric Rehabilitation Journal 35 (1), 9-19.
Trefwoord: Herstel

Hiërarchisch georganiseerd Consumer Run programma minder effectief op herstel doelen dan reguliere Community Mental Health Service
In de VS zijn er twee manieren om consumer run hulpprogramma’s te organiseren: 1. Participerend democratisch model, waarbij de (ex)cliënten op alle nivau’s inspraak hebben; 2. Hiërarchisch georganiseerd model met als directie een ex-cliënt en een staf van minimaal de helft ex-cliënten (COPS). In deze Amerikaanse RCT werd bekeken of een gecombineerd aanbod van behandeling in een Community Mental Health Agency (CMHA) met doorverwijzing naar een COPS inloopcentrum (COSP-CMHA) (N=86) effectiever is op vier recovery uitkomstmaten dan alleen behandeling door het CMHA (N=53). De volgende lijsten werden op base line en na 8 maanden afgenomen: Personal Empowerment Scale, deSelf-Efficacy Scale, de Independent Social Integration Scale (ISIS), de Brief Psychiatric Rating Scale Scale (BPRS) en de Hopelessness Scale. Tegen de verwachting in bleken de cliënten van de CMHA-alleen behandeling significant beter te scoren op sociale integratie, persoonlijke empowerment, en self-efficacy. De positieve verandering van deze groep was ongeveer drie keer groter ten opzichte van de COSP-CMHA-groep. Qua symptomen of gemeten hoop was er bij beide groepen weinig verandering.
Segal SP, Silverman CJ & Temkin TL (2011). Outcomes From Consumer-Operated and Community Mental Health Services: A Randomized Controlled Trial. Psychiatric Services 62 (8), 915-921.
Trefwoord: Herstel

Moeders met ernstige psychiatrische problemen hebben recht op opvoedingsondersteuning
Vrouwen met psychiatrische problemen worden even vaak moeder als gewone vrouwen. Tot nu toe zijn er -in ieder geval in de VS- erg weinig programma´s om deze vrouwen in hun moederrol te steunen. De auteur doet in dit artikel een oproep om speciale opvoedingsondersteuningsprogramma´s (Supported Parenting) te ontwikkelen die aansluiten bij de behoeftes van deze speciale groep moeders. Eerst worden de sociale- en systeembarrières beschreven (in de jaren 1920 werden vrouwen met psychiatrische problemen nog gesteriliseerd; velen denken nog steeds dat dit soort vrouwen geen kinderen kunnen opvoeden). Vervolgens wordt in kaart gebracht waaraan deze moeders behoefte hebben. Voor velen van hen geven kinderen zin aan het bestaan, hoewel ze soms niet in staat zijn goed voor ze te zorgen. Daarna wordt geschetst waaruit de ondersteuning zou kunnen bestaan. Veel van deze moeders zijn bang de voogdij over hun kinderen te verliezen. Daarom hebben ze veel moeite met het ter sprake brengen van opvoedingsproblemen. Daar moeten hulpverleners alert op zijn. De opvoedingsondersteuningsprogramma´s moeten rekening houden met iedereen die bij de opvoeding van de kinderen van deze moeders betrokken is.David DH, Styron T & Davidson L (2011). Supported Parenting to Meet the Needs and Concerns of Mothers with Severe Mental Illness. American Journal of Psychiatric Rehabilitation, 14 (2), 137-153.
Trefwoord: Herstel

Deelnemers aan Illness Management and Recovery programma leren significant beter met symptomen van schizofrenie om te gaan
In deze Zweedse RCT werden de effecten van het Illness Management and Recovery (IMR) programma op de symptomen van schizofrenie en het psychosociale functioneren gemeten (totale N=41). Het IMR-curriculum werd in kleine groepen over een periode van 9 maanden aangeboden (N=21). Er was een voormeting en een meting na 21 maanden. Omgaan met de stoornis werd gemeten met de Illness Management and Recovery Scale (IMRS), zowel de versie voor cliënten als voor clinici; psychiatrische symptomen met de Psychosis Evaluation Tool for Common Use by Caregivers (PECC); psychosociaal functioneren met de Manchester Short Assessment of Quality of Life (MANSA) en de Ways of Coping Questionnaire (WCQ); herstel met de Recovery Assessment Scale (RAS). De deelnemers aan het IMR-programma bleken beter om te gaan met de symptomen van schizofrenie, minder psychotische symptomen en negatieve symptomen te hebben, minder aan suïcide te denken en minder opnames te hebben gehad. Met name de coping-vaardigheden om steun te zoeken als er problemen zijn waren bij de IMR-groep sterk verbeterd. Het aanleren van een proactieve houding is een van de kerndoelen van IMR.
Färdig R, Lewander T, Melin L, Folke F & Fredriksson A (2011). A Randomized Controlled Trial of the Illness Management and Recovery Program for Persons With Schizophrenia. Psychiatric Services 62 (6), 606-612.
Trefwoord: Schizofrenie; Herstel

De Critical Time Intervention vermindert risico op dakloosheid in grote mate bij net ontslagen psychiatrische patiënten met een verleden van dakloosheid
De overgangsperiode na ontslag uit een psychiatrisch ziekenhuis vormt een groot risico op dakloosheid voor personen met ernstige psychiatrische problemen die een verleden van dakloosheid hebben. In deze Amerikaanse RCT (totale N=150; experimentele groep N=77) wordt de effectiviteit van de Critical Time Invention (CTI) op het voorkómen van dakloosheid getest. CRI is een kortdurende case-management-achtige interventie die vooral in de periode kort voor en kort na ontslag (maximaal 9 maanden) uit het psychiatrisch ziekenhuis hulp biedt bij het ontwikkelen het eigen steun-systeem van de cliënt (er zijn gemiddeld 15 face-to-face contacten tussen de begeleider en de cliënt). De deelnemers werden over een periode van 18 maanden elke 6 weken geïnterviewd over hun woonsituatie. Na 9 maanden blijkt de CTI-groep vijf keer zo weinig kans (=20%) te hebben om dakloos te zijn dan de controlegroep. Bij degenen van de CTI-groep die meer dan 3 contacten met de begeleider hadden gehad was de kans op dakloosheid zelfs maar 10% ten opzichte van de controlegroep. De kans op succes van CRI lijkt toe te nemen als het contact tussen de begeleider en de cliënt ruim vóór het ontslag tot stand is gekomen.Herman DB, Conover S, Gorroochurn P, Hinterland K, Hoepner L & Susser ES (2011). Randomized Trial of Critical Time Intervention to Prevent Homelessness After Hospital Discharge. Psychiatric Services 62 (7), 713-719.
Trefwoord: Wonen; Herstel

Zelfmanagement interventie heeft alleen effect bij hoger opgeleiden
Zelfmanagement interventies zijn erop gericht om patiënten meer controle en verantwoordelijkheid over hun leven en ziekte te geven In deze Nederlandse studie werden data gebruikt uit de Depression in Elderly With Long-Term Afflictions (DELTA) gebruikt. In deze RCT (totale N=361) werden alleen patiënten bekeken die een lichte tot matige depressie hadden, naast diabetes of COPD. De interventiegroep (N=183) kreeg een kortdurende (gemiddeld vier contacten) zelfmanagement interventie aangeboden door getrainde verpleegkundigen. Er werd met name met reattributie- en probleemoplossende technieken gewerkt. Van iedere deelnemer werd het opleidingsniveau vastgesteld. De primaire uitkomstmaat was depressieve symptomen, die met de Beck Depression Inventory gemeten werden bij aanvang en na 3 en 9 maanden. Het bleek dat de interventie alleen bij de groep met een hoge opleiding tot een significante afname van depressieve symptomen had geleid. Het kan zijn dat mensen met een lagere opleiding meer het idee hebben dat hun omstandigheden toch niet veranderd kunnen worden. Daarmee moet men rekening houden bij het aanbieden van zelfmanagement interventies.Bosma H, Lamers F, Jonkers CMC & Van Eijk JT (2011). Disparities by Education Level in Outcomes of a Self-Management Intervention: The DELTA Trial in the Netherlands. Psychiatric Services 62 (7), 793-795.
Trefwoord: Herstel

Het Wellness Self-Management (WSM) programma ondersteunt personnel met ernstige psychische stoornissen om hun individuele recovery-doelen te realiseren
In de VS is in het afgelopen decennium in het kader van het Evidence-Based Practices Project o.a. het Illness Management and Recovery Program (IMR) ontwikkeld. Tijdens de implementatie van IMR in de staat New York werd het programma zodanig aangepast dat voor een nieuwe naam werd gekozen: Wellness Self-Management (WMS). Beide programma’s hanteren gestructureerde curricula gebaseerd op recovery principes. Het doel is de deelnemers te leren met de psychiatrische symptomen om te gaan en herstel doelen na te streven. WMS verschilt op enkele punten van IMR: 1. Bij het WSM-curriculum is het werkboek van de deelnemer; 2. Er wordt met persoonlijke actieplannen gewerkt; 3. Er wordt zoveel mogelijk in groepsverband gewerkt; 4. Er wordt met kerncompetenties gewerkt. In dit artikel wordt verslag gedaan van een eerste evaluatie van de effecten van WMS waarbij de ontwikkeling van 409 deelnemers in kaart is gebracht. Het blijkt dat 75% van de deelnemers na twee jaar significante vooruitgang had geboekt bij het behalen van de zelf geformuleerde persoonlijke doelen.
Salerno A, Margolies P, Cleek A, Pollock M, Gopalan G & Jackson C (2011). Wellness Self-Management: An Adaptation of the Illness Management and Recovery Program in New York State. Psychiatric Services 62 (5), 456-458.
Trefwoord: Herstel

Er is een duidelijk verband tussen coping stijl en remissie van symptomen na één jaar bij personen met schizofrenie
Bij personen met psychotische ervaringen (en schizofrenie) kunnen twee tegengestelde coping strategieën onderscheiden worden: 1. Integrerende stijl waarbij de patiënt de ziekte als een deel van zijn eigen leven beschouwt; 2. Afsluitende stijl waarbij de patiënt afstand neemt van de symptomen en ze los van zichzelf beschouwt; deze stijl wordt geassocieerd met negatieve ervaringen in de kindertijd. In deze Nederlandse studie (N=103) wordt bekeken of er een verband is tussen een integrerende recovery stijl en remissie van schizofrenie één jaar na de 0-meting. De effecten van de recovery stijl (gemeten met de Recovery Style Questionnaire –RSQ) worden ook vergeleken met die van de therapeutische relatie (gemeten met de Working Alliance Inventory -WAI) en die van het ziekte-inzicht (gemeten met Insight Scale-IS). Het blijkt dat er een significant verband is tussen de mate waarin iemand een integrerende recovery stijl hanteert en de mate waarin de symptomen na één jaar zijn afgenomen. Dat verband wordt niet gevonden bij de sterkte van de symptomen bij 0-meting, de therapeutische relatie en het ziekte-inzicht.
Staring ABP, Van der Gaag M & Mulder CL (2011). Recovery Style Predicts Remission at One-Year Follow-Up in Outpatients With Schizophrenia Spectrum Disorders. Journal of Nervous & Mental Disease. 199(5), 295-300.
Trefwoord: Herstel

Enkele veelbelovende meetinstrumenten om de mate van herstel bij personen of de gerichtheid op herstel van instellingen te meten
In het Australische Fourth National Mental Health Plan (2009) wordt prioriteit gegeven aan herstel (recovery) en sociale integratie van personen met psychische problemen. Om te kunnen meten of er sprake is van (persoonlijk) herstel en of de GGz-instellingen het herstel van hun patiënten bevorderen zijn er valide meetinstrumenten nodig. In deze Australische studie werden meetinstrumenten opgespoord en beoordeeld volgens een aantal criteria. Instrumenten die persoonlijk herstel meten werden volgens acht hiërarchisch geordende criteria beoordeeld. O.a.: 1. Er moeten expliciet domeinen van persoonlijk herstel gemeten worden; 2. Minder dan 50 items; 3. Ze moeten wetenschappelijk onderzocht zijn en deugdelijke psychometrische eigenschappen hebben. Vier instrumenten voldoen aan alle criteria: Recovery Assessment Scale, Illness Management and Recovery Scales, Stages of Recovery Instrument en Recovery Process Inventory. Er werden zes criteria gehanteerd om de geschiktheid vast te stellen van instrumenten om de herstelgerichtheid van instellingen te meten. Veelbelovende kandidaten zijn: Recovery Oriented Systems Indicators Measure; Recovery Self Assessment; Recovery Oriented Practices Index en de Recovery Promotion Fidelity Scale.
Burgess P, Pirkis J, Coombs T & Rosen A. (2011). Assessing the value of existing recovery measures for routine use in Australian mental health services. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry 45 (4), 267–280.
Trefwoord: Herstel

2010

In Amerika zijn er veel meer initiatieven nodig om zelfbeschikking van psychiatrische patiënten te stimuleren
In dit themagedeelte met zes artikelen wordt in de eerste plaats opgeroepen om in de VS haast te maken met het bevorderen van de zelfbeschikking van psychiatrische patiënten. In één artikel wordt verslag gedaan van het voorlichtingsprogramma Building Recovery of Individual Dreams and Goals (BRIDGES) waarbij ervaringsdeskundigen die in herstel zijn aan hun gelijken onderwijzen hoe om te gaan met behandelopties en herstel-principes. De eerste resultaten zijn veelbelovend. Een ander artikel beschrijft in hoeverre psychiatrische patiënten gebruik (kunnen) maken van Individual Development Accounts (IDAs), wettelijke spaarrekeningen waarbij armen een klein kapitaaltje kunnen opbouwen doordat de overheid en particuliere organisaties voor elke door de deelnemers gespaarde dollar er minstens twee dollar bijstorten. Enkele resultaten van de zelfmanagement interventie Wellness Recovery Action Planning (WRAP) worden in een ander artikel besproken. Deze door ervaringsdeskundigen uitgevoerde interventie laat opmerkelijke veranderingen bij de deelnemers zien. Uit een onderzoek naar de multiculturele aantrekkingskracht van door consumers geleide programma's blijkt dat er een gebrek is aan culturele competentie. Een vijfde artikel beschrijft het Recovery Education in the Academic Program (REAP) een veranderingsinitiatief om de universitaire curricula van de medische en sociale wetenschappen mede te enten op de principes van herstel en zelfbeschikking. Een laatste artikel bespreekt de toepassing van een vorm van persoonsgebonden budget –Self-Directed Care (SDC)- door mensen met psychiatrische stoornissen in Texas.
Cook JA, Pickett SA, Burke-Miller JK, Jonikas JA, Razzano LA et al (2010).
Shared Decision Making, Self-Determination and Psychiatric Rehabilitation [special section]. Psychiatric Rehabilitation Journal 34 (2),87-88; 96-144
Trefwoord: Herstel

Het concept psychische stoornis heeft naast een objectieve en sociaal-culturele óók een persoonlijke component
Lang is bij het vaststellen van een ziekte het naturalistische standpunt dominant geweest: een ziekte is objectief als een natuurlijk feit vast te stellen. In de jaren 1990 definieerde Wakefield in de geest van deze traditie een psychische stoornis als een schadelijk disfunctioneren, het niet functioneren zoals door de evolutie was ontworpen. De auteur stelt daar tegenover – en begint daarbij met een citaat van Karl Jaspers- dat het besef van ziekte begint bij het oordeel van de patiënt over zijn eigen toestand. Een psychologisch fenotype komt tot stand door genetische invloeden, sociaal-culturele invloeden en individuele waarden en houdingen. De ontwikkeling van een op de persoon afgestemde hulpverlening sluit aan bij deze opvatting. De persoon (of patiënt) staat centraal in het omschrijven en duiden van het probleem. Dit gaat vooraf aan het toekennen van een technische diagnose en het praten over behandelopties.
Bolton D (2010). Conceptualisation of mental disorder and its personal meanings. Journal of Mental Health 19 (4), 328–336
Trefwoord: Herstel


Een uitgebreide vorm van Dialectische GedragsTherapie (DGT) voor personen met een borderline persoonlijkheidsstoornis bevordert herstel
Personen met een ernstige borderline persoonlijkheidsstoornis doen veel meer een beroep op de hulpverlening dan personen met andere psychische stoornissen. Ook na een succesvolle afronding van de speciaal voor hen ontwikkelde Dialectische GedragsTherapie (DTG) blijft het vinden van werk en andere hersteldoelen vaak buiten bereik. In deze Amerikaanse pre-post evaluatiestudie (N=30) werd gekeken wat de effecten zijn van een speciaal vervolgtraject voor DTG (duur 1 jaar) onder de naam DBT-ACES (duur ook 1 jaar) op het gebied van werk, opnames en zelf-mutilatie. Op het einde van de DBT-ACES behandeling was er een significante verbetering te zien wat betreft het hebben van betaald werk of het volgen van een opleiding, in vergelijking met de cijfers van een jaar daarvoor (bij de beëindiging van de DTG). Binnen het DBT-ACES-traject worden de cliënten niet actief geholpen bij het vinden van werk. Slechts 36% van de oorspronkelijke groep maakte na het DBT-ACES-traject nog gebruik van GGZ-voorzieningen. Opnames en zelf-mutilatie bleven op het lage niveau van net na het beëindigen van de DTG. Dit is een veelbelovende interventie.
Comtois KA, Kerbrat AH, Atkins DC, Harned MS & Elwood L (2010). Recovery From Disability for Individuals With Borderline Personality Disorder: A Feasibility Trial of DBT-ACES. Psychiatric Services 61 (11), 1106-1111
Trefwoord: Herstel

Ervaringsdeskundige ondersteuning bij zelfhulp handboek voor bevordering van herstel (PTR) heeft significant positief effect
Als uitkomstmaat heeft het herstelproces (recovery) twee kernelementen: maatschappelijke integratie én ervaren psychologische toestanden zoals vertrouwen, gevoel van eigenwaarde en hoop. In deze Amerikaanse studie (N=47) worden de effecten gemeten van het onder begeleiding van ervaringsdeskundigen in groepen doorlopen van het zelfhulp werkboek Pathways to Recovery: A Strenghts Recovery Self-Help Workbook (PTR). Elke PTR-groep kwam 12 weken achtereen 90 minuten bijeen. Er werd een voor–en een nameting gedaan met de Rosenberg Self-Esteem Scale, de General Self-Efficacy Scale, de Multidimensional Scale of Perceived Social Support, de Spirituality Index of Well-Being en de Modified Colorado Symptom Index. De deelnemers scoorden na de zelfhulp cursus significant hoger op gevoel voor eigenwaarde, niveau van self-efficacy, sociale steun, niveau van spiritueel welzijn én ze hadden minder psychiatrische symptomen.
Fukui S, Davidson LJ, Holter MC & Rapp CA (2010). Pathways to Recovery (PTR): Impact of Peer-Led Group Participation on Mental Health Recovery Outcomes. Psychiatric Rehabilitation Journal 34 (1), 42-48.
Trefwoord: Herstel

Het Wellness Recovery Action Planning (WRAP) programma heeft positief effect op gevoelens van hoop en houding ten opzichte van herstel
Het zelf management WRAP-programma wordt veel gebruikt, maar er is nog weinig effectonderzoek. In deze Amerikaanse studie worden de effecten van WRAP gemeten door vóór en na de cursus drie meetinstrumenten af te nemen bij 30 personen met een ernstige psychiatrische stoornis (m.n. psychotische stoornis, ernstige depressie en bipolaire stoornis). Het WRAP-programma wordt onder begeleiding in 8 à 12 wekelijkse groepssessies van 2 uur doorgewerkt. De nadruk ligt op het herkennen van het opkomen van symptomen en daar een geplande reactie op ontwikkelen. De volgende meetinstrumenten werden afgenomen: State Hope Scale (hoop), Recovery Markers Questionnaire (oriëntatie op herstel) en Modified Colorado Symptom Index (ziekte symptomen). Er werd een significant positief effect gevonden voor hoop en houding ten opzichte van herstel. De symptoomreductie was bij de deelnemers niet significant.
Starnino VR, Mariscal S, Holter MC, Davidson LJ,. Cook KS, Fukui S, Rapp CA (2010) Outcomes of an Illness Self-Management Group Using Wellness Recovery Action Planning. Psychiatric Rehabilitation Journal 34 (1), 57-60
Trefwoord: Herstel

Amerikaanse Self-Help Agencies dragen substantieel bij aan ontwikkeling van recovery doelen
Self-Help Agencies (SHAs) zijn Amerikaanse dienstverlenende organisaties voor personen met een psychiatrische stoornis die volledig door cliënten (consumers) zelf worden bestuurd. De gedachte erachter is dat personen die in een organisatie “empowered” worden, ook in hun persoonlijke leven meer empowered zullen worden. Daardoor wordt herstel (recovery) bevorderd. SHA-inloopcentra beiden sociale steun, materiële hulp en mogelijkheden om werkervaring op te doen. In deze RCT (N=505) werd het verschil in op herstel gerichte uitkomstmaten gemeten tussen SHA gecombineerd met het aanbod van een Community Mental Health Agency (CMHA) en alleen CMHA. Na 8 maanden bleek dat de deelnemers aan SHA+CMHA significant beter scoorden op de uitkomstmaten persoonlijke empowerment (F=3.99), self-efficacy (F=11.20), sociale integratie (F=12.13), hoop (F=4.36) en psychologisch functioneren (F=4.49) dan de deelnemers aan alleen CMHA.
Segal SP, Silverman CJ & Temkin TL (2010). Self-Help and Community Mental Health Agency Outcomes: A Recovery-Focused Randomized Controlled Trial. Psychiatric Services 61 (9), 905-910.
Trefwoord: Herstel

De Empowerment Scale is een betrouwbaar en valide meetinstrument
Empowerment wordt gezien als een centraal onderdeel van herstel (recovery). Toch is er geen eenduidige definitie van het concept. Volgens Clark en Krupa omvat het concept empowerment de volgende elementen: persoonlijke controle, handelen, delen van macht, waardigheid en rechtvaardigheid. In deze Amerikaanse studie worden de psychometrische eigenschappen van de Empowerment Scale getest (N=1827) en gekeken of deze schaal iets anders meet dan hoop, recovery en kwaliteit van leven. De Empowerment Scale is een vragenlijst van 28 items die de volgende dimensies meet: self-efficacy, ervaren macht, mate van controle over toekomst en sociale activiteiten. De Empowerment Scale blijkt een uitstekende betrouwbaarheid en validiteit te hebben, hoewel sommige subschalen minder robuust zijn. Deze schaal meet duidelijk een ander construct dan recovery, hoop en kwaliteit van leven, maar is wel aan deze constructen gerelateerd.
Rogers ES, Ralph RO & Salzer MS (2010). Validating the Empowerment Scale With a Multisite Sample of Consumers of Mental Health Services. Psychiatric Services 61 (9), 933-936.
Trefwoord: Herstel

Bij personen met schizofrenie is er een verband tussen betekenis toekennen aan eigen levensverhaal en kansen op herstel
Eén van de subjectieve domeinen die invloed kunnen hebben op een gunstig herstelproces is het ontwikkelen (of terugwinnen) van een visie op het eigen levensverhaal als consistent en zinvol. In deze Amerikaanse studie (N=103) werd bekeken of personen met schizofrenie met een volledig levensverhaal zich ook in hun dagelijks leven goed voelden. Hiertoe werd de Scale to Assess Narrative Development (STAND) met de subschalen sociale waarde, sociale vervreemding, persoonlijke kracht en visie op eigen ziekte afgenomen en vergeleken met de uitkomsten van de Quality of Life Scale (QLS), de Indiana Psychiatric Illness Interview (IPII), de Rosenberg Self-Esteem Schedule (RSES), de Beck Hopelessness Scale (BHS) en de PANNS. Het blijkt dat de personen met een hogere STAND-score ook sociaal beter functioneren. Persoonlijke levensverhalen vormen een uniek domein in het herstelproces en zijn direct verbonden met een positieve houding in het dagelijks leven.
Lysaker PH, Ringer J, Maxwell C, McGuirea A & Lecomte T (2010). Personal narratives and recovery from schizophrenia. Schizophrenia Research 121 (1-3), 271-276.
Trefwoord: Herstel

Personen in herstel die gaan werken in de GGz hebben op drie verschillende domeinen ondersteuning nodig
In deze Amerikaanse literatuurstudie wordt in kaart gebracht welke praktijken er in de verschillende domeinen ontwikkeld en noodzakelijk zijn ter ondersteuning van personen in hun herstelproces die zelf gaan werken in de GGz. De auteurs onderscheiden drie domeinen, die moeten worden meegenomen voor een goede werkuitkomst: 1. Praktijken ter voorbereiding op werk; 2. Human Resources praktijken bij de werkgevers; 3. Organisatorische veranderingen op het niveau van de bedrijfscultuur. Behalve supported employment –dat een evidence-based praktijk is-, worden de meeste beschreven praktijken "emerging practices" en nog niet "best practices"genoemd. Het gaat o.a. om begeleid leren, vrijwilligerswerk verrichten (domein 1), goede functieomschrijvingen en begeleiding op het werk voor de in herstel zijnde werknemers (domein 2), betrokkenheid organiseren van de leiding, verandering van missie en beleid van de instelling(domein 3). Door een grote inzet van personen in herstel binnen de GGz kan de GGz een positieve verandering doormaken.
Wolf J, Lawrence LH, Ryan PM & Hoge MA (2010). Emerging Practices in Employment of Persons in Recovery in the Mental Health Workforce. American Journal of Psychiatric Rehabilitation, 13 (3), 189-207
Trefwoord: Werken; Herstel

Implementatie van recovery praktijken is mogelijk in traditioneel Amerikaans psychiatrisch staatsziekenhuis
In de VS zijn er nog steeds staatsziekenhuizen waar de psychiatrische zorg grotendeels op het ouderwetse medische model is gebaseerd, waarbij het vooral om controle en beheersing gaat. In deze bijdrage wordt de implementatie beschreven van de op herstel gerichte en bewezen effectieve interventie Illness Management and Recovery (IMR) in een staatsziekenhuis in New Jersey. Alle fasen vanaf het betrekken van de staf tot en met meten van de IMR-uitkomsten voor patiënten die aan IMR hebben deelgenomen worden beschreven. Na één jaar was de IMR-modelgetrouwheid 3.62, wat als een gemiddeld tot goede score kan worden beschouwd. Voor een succesvolle implementatie is o.a. van belang dat het directie zich zichtbaar verbindt met de nieuwe interventie. Na één jaar had al 39% van de patiënten een IMR-module gevolgd. Een belangrijke barrière blijkt dat lang niet alle stafleden, ondanks gerichte trainingen, een positieve houding ten opzichte van de recovery-benadering hebben.
Bartholomew T & Kensler D (2010). Illness Management and Recovery in State Psychiatric Hospitals. American Journal of Psychiatric Rehabilitation 13 (2), 105-125.
Trefwoord: Herstel

Specifiek fellowship-programma heeft positieve invloed op toenemen recovery-praktijken
Binnen de Amerikaanse Veterans Health Administration (VHA) wilde men de recovery benadering binnen de rehabilitatie programma's verhogen door het verstrekken van specifieke fellowships aan jonge professionals (ggz-verpleegkundigen, psychologen, psychiaters). Op vijf verschillende locaties werd voor een periode van vier jaar (2004-2008) aan vier professionals een fellowship toegekend. De fellows kregen een speciale psychosociale rehabilitatie training, werden ingezet in de hulpverlening en moesten trainingen over herstel principes aan de klinische staf verzorgen. In dit artikel wordt verslag gedaan van de proces- en effect evaluatie. In 2004 en in 2008 werd bij in totaal 370 hulpverleners én cliënten de Recovery Self Assessment Scale (RSA) afgenomen. Het blijkt dat vanaf de start van het fellowship programma de oriëntatie op de herstelbenadering significant is toegenomen, zowel bij de hulpverleners als bij de cliënten. Er is ook een positieve correlatie tussen de tijd dat fellows aan een locatie waren verbonden en een toename van de RSA-scores.
Kymalainen JA, Henze KT, DeLuca M, Mitton TA, Walton HM, Duffy P, Kapungu C, Lefebvre T, Alexander WH & Pinsky J (2010). Are We There Yet? The Four-Year Impact of a VA Fellowship Program on the Recovery Orientation of Rehabilitation Programs. Psychiatric Rehabilitation Journal 33 (4), 320-327
Trefwoord: Herstel

Integratie van benaderingen vanuit wellness, herstel en zelf-management concepten hebben meerwaarde voor psychiatrische patiënten
In dit artikel wordt de betekenis van de concepten wellness, recovery (herstel) en zelf-management uitgelegd en worden vier projecten beschreven waarin deze drie benaderingen geïntegreerd aan chronisch psychiatrische patiënten worden aangeboden. Deze drie benaderingen hebben gemeen dat ze op gezondheid gericht zijn en niet op de ziekte of stoornis. Centraal staat de empowerment van de cliënt. Wellness komt uit de sfeer van de alternatieve geneeskunde en kan worden opgevat als de permanente en bewuste inspanning om gezond te blijven en de hoogst mogelijke vorm van welzijn te bereiken. Recovery (herstel) komt oorspronkelijk uit de sfeer van de AA-beweging en wordt nu opgevat als de mogelijkheid voor personen met een ernstige stoornis (ziekte) om een volledig en bevredigend leven te leiden. Zelf-management komt uit de sfeer van de chronische somatische ziekten en is gebaseerd op het concept van 'self-efficacy' d.w.z. het vertrouwen dat iemand heeft in zijn vermogen om met de eigen gezondheidsproblemen om te gaan. Bij de volgende programma's worden de drie benaderingen geïntegreerd: Wellness Recovery Action Plan (WRAP) – zelf-management als centraal element voor herstel; Mutual Support Programs - nadruk op de waarde van peers voor recovery en zelf-management; A Statewide Peer Wellness Initiative - wellness toegevoegd aan ondersteuning door ervaringsdeskundigen; Health and Recovery Peer (HARP) Project – aanpassen van zelf-management programma voor personen met ernstige psychiatrische stoornis.
Sterling EW, Von Esenwein SA, Tucker S, Fricks L & Druss BG (2010). Integrating Wellness, Recovery, and Self-management for Mental Health Consumers. Community Mental Health Journal 46 (2), 130-138
Trefwoord: Herstel

Helft van patiënten die in hersteltraject gaan is binnen twee jaar redelijk tot goed hersteld
In deze Amerikaanse studie werd met behulp van het Markov ketenmodel de waarschijnlijke ontwikkeling in hun herstelproces van 658 ernstig psychiatrische patiënten gesimuleerd. Al deze patiënten begonnen in een geïntegreerd hersteltraject in Californië op het laagste niveau van herstel volgens de Milestones of Recovery Scale (MORS). De volgende niveau's worden onderscheiden: 1. Extreem risicovol; 2. Niet betrokken, weinig coping. 3. Betrokken, weinig coping; 4. Coping en rehabiliterend; 5. Vroege fase van herstel; 6. Onafhankelijk. Door verschillende maandelijkse metingen met de MORS te verrichten konden de transitie waarschijnlijkheden in kaart worden gebracht: d.i. er werd vastgesteld welk deel van de patiënten per maand van niveau wisselde (men kan vooruit én achteruit gaan). M.b.v. het Markovmodel werden de waarschijnlijke herstel-uitkomsten volgens de MORS over een periode van 100 maanden berekend. Na 12 maanden zit slechts 8% van de extreem risicovolle patiënten (niveau 1) nog steeds in niveau 1. 40% zit in niveau 3 (Betrokken, weinig coping). Na twee jaar zit bijna de helft op niveau 4, 5 of 6. Een belangrijke drempel blijkt de overgang van niveau 3 naar niveau 4 te zijn.
Miller L, Brown TT, Pilon D, Scheffler RM & Davis M (2010). Patterns of Recovery from Severe Mental Illness: A Pilot Study of Outcomes. Community Mental Health Journal 46 (2), 177-187
Trefwoord: Herstel

Speciaal gezondheidsvoorlichtingsprogramma heeft gunstig effect op de lichamelijke gezondheid van chronisch psychiatrische patiënten
Chronisch psychiatrische patiënten leven gemiddeld 25 jaar minder dan de algemene bevolking. Deze groep heeft vaker dan gemiddeld cardiovasculaire ziektes, diabetes, ziekten aan de luchtwegen en infectieziekten. Deze worden gedeeltelijk veroorzaakt door vermijdbare risicofactoren zoals roken, slechte voeding, obesitas, geringe lichaamsbeweging, drugsmisbruik, onveilig seksueel gedrag en onvoldoende toegang tot medische hulp. In deze Amerikaanse studie worden de effecten van een speciaal voor de doelgroep ontworpen voorlichtingsprogramma – Solutions for Wellness (SFW)- getest. SFW is erop gericht kennis over en houding ten opzichte van een gezondere levenstijl te verbeteren. In dit quasi-experimenteel onderzoek kregen 34 personen met een ernstige psychiatrische aandoening over een periode van 10 weken 50 voorlichtingssessies volgens SFW. Het bleek dat de kennis over gezond leven én de houding ten opzichte van het kiezen voor een gezonde levenstijl significant verbeterde ten opzichte van de controle groep (N=17). Ook was bij de interventiegroep de systolische bloedruk na die 10 weken significant naar beneden gegaan.
Vreeland, B., Minsky, S., Gara, M.A, Toto, A.M., Kosseff, C.O., Verna, M. & Haytas, L.A. (2010).Solutions for wellness: results of a manualized psychoeducational program for adults with psychiatric disorders. American Journal of Psychiatric Rehabilitation 13 (1), 55-72
Trefwoord: Herstel

2009

Recovery en evidence-based praktijken kunnen elkaar heel goed aanvullen
Review over de relatie tussen de uitgangspunten van een op recovery-principes gebaseerde praktijk met de principes van evidence-based medicine (EBM). Deze vraag houdt steeds meer hulpverleners bezig. Herstellen van een psychische stoornis in klinische zin –d.w.z. geen symptomen meer hebben- is totaal iets anders dan 'in herstel' zijn. 'In herstel' zijn is een proces dat erop gericht is de patiënt steeds beter te leren omgaan met de stoornis. Volgens de auteurs zijn de meest bewezen effectieve EBM interventies voor psychiatrische patiënten – n.l. Assertive Community Treatment, Supported Employment en Supported Housing – juist zo succesvol omdat deze deels op recovery-principes zijn gebaseerd. In de filosofie van EBM is de evidentie slechts één van de factoren in het hulpverleningsproces. Shared decision-making is bewezen effectiever dan de traditionele, autoritaire benadering van hulpverlening. Volgens de maatstaven van EBM is de effectiviteit van de recovery-benadering nog niet bewezen.
Davidson, L., Drake, R.E., Schmutte, T., Dinzeo, T. & Andres-Hyman, R. (2009). Oil and Water or Oil and Vinegar? Evidence-Based Medicine Meets Recovery. Community Mental Health Journal 45 (5), 323-332.
Trefwoord: Herstel

Nuttig model om recovery-grondregels in klinische strategie te integreren
In dit artikel geschreven door ervaringsdeskundigen wordt een psychologisch ontwikkelingsmodel voor recovery gepresenteerd dat als een zinvolle ondersteuning voor de hulpverlening kan dienen. De acht stadia van het herstelproces zijn ontleend aan en lopen parallel met Eriksons stadia van menselijke ontwikkeling. Het gaat om de volgende stadia: geloof vs. twijfel (geloof in het concept van herstel); hoop vs. schaamte (hoop op persoonlijk herstel); empowerment vs. schuld (eigen kracht inzetten); actie vs. inactief (zinvolle bezigheden zoeken); 'nieuw' zelf vs. 'ziek' zelf (persoonlijke identiteit van ziekte scheiden); intimiteit vs. isolement (intieme relaties aangaan); doel vs. passiviteit (goed leven met een psychische stoornis); integriteit vs. wanhoop (eigen ervaringen doorgeven). Dit herstel-schema moet niet lineair worden opgevat.
Vogel-Scibilia, S.E., Cohan McNulty, K., Baxter, B., Miller, S., Dine, M. & Frese III, F.J. (2009). The Recovery Process Utilizing Erikson’s Stages of Human Development. Community Mental Health Journal 45 (6), 405-414.
Trefwoord: Herstel

Het Illness Management and Recovery Programma leert psychiatrische patiënten beter met hun ziekte om te gaan
In deze Amerikaanse RCT werd de effectiviteit getoetst van het Illness Management & Recovery Programma (IMRP) bij een groep psychiatrische patiënten binnen een begeleid wonen project. Het IMRP (N=54) bestond uit een cursus van 41 wekelijkse sessies van een uur waarin aandacht is voor o.a. eigen recovery-doelen ontwikkelen, psycho-educatie, omgaan met symptomen, sociale vaardigheidstraining. De controlegroep (N=50) bleef op de wachtlijst staan. Uitkomsten werden gemeten met o.a. de Illness Managment and Recovery Scales (IMRS), de Quality of Life Scale-A (QLS-A), de BPRS, de MCSI en de SBQ-R. Dit zijn deels zelfrapportage en deels klinische meetinstrumenten en ze beslaan de domeinen ziekte management, symptomen, psychosociaal functioneren, opnames en middelengebruik. De interventiegroep scoorde significant beter in het omgaan met de ziekte, had duidelijk minder symptomen en functioneerde psychosociaal beter.
Levitt, A.J., Mueser, K.T., DeGenova, J., Lorenzo, J., Bradford-Watt, D., Barbosa, A., Karlin, M. & Chernick, M. (2009). Randomized Controlled Trial of Illness Management and Recovery in Multiple-Unit Supportive Housing. Psychiatric Services 60 (12), 1629-1636.
Trefwoord: Herstel

Duidelijk verband tussen perceptie van eigen identiteit en de fase van het herstelproces waarin iemand zich bevindt
In deze Australische studie wordt beschreven hoe op basis van Kelly’s Repertory Grid techniek, een Recovery Repertory Grid werd ontwikkeld en getoetst bij personen (N=40) met een psychotische stoornis. Uitgangspunt is dat identiteit een proces van zelf-constructie is dat aan verandering onderhevig is. In de Recovery Repertory Grid wordt een verband gelegd tussen ‘het ervaren zelf’ en de fase van het recoveryproces. De deelnemers moesten uitspraken doen over de volgende ‘mogelijke zelven’: ‘Mezelf zoals ik nu ben’, ‘Mezelf zoals ik gewoonlijk ben’, ‘Mezelf als ik geestelijk ziek ben’, ‘Mezelf over twee jaar’ en ‘Mijn ideale zelf’. Hoe meer men zich identificeerde met zijn ideale zelf, des te meer had men hoop op herstel. De Recovery Repertory Grid kan gebruikt worden in de klinische praktijk.
Buckley-Walker, K., Crowe, T., & Caputi, P. (2009). Exploring Identity within the Recovery Process of People with Serious Mental Illnesses. Psychiatric Rehabilitation Journal 33 (3), 219-227
Trefwoord: Herstel

Gerichte bijscholing van hulpverleners heeft effect op kennis van en houding ten opzichte van recovery
In dit Amerikaanse onderzoek werden de effecten getoetst van een speciaal ontwikkeld bijscholingsprogramma (GREAT: Georgia Recovery based Educational Approach to Treatment) gericht op het verhogen van de kennis over en het verbeteren van de houding ten opzichte van recovery bij academisch geschoolde hulpverleners (N=35) in de GGz. De houding en kennis werden voor en na de cursus gemeten en ook vergeleken met een controlegroep (N=34). Het GREAT-programma was bij de interventiegroep redelijk succesvol in het verhogen van de kennis over recovery en matig succesvol in het aanmoedigen van de hulpverleners om een ondersteunende houding ten opzichte van recovery over te nemen.
Peebles, S.A., Mabe, P.A., Fenley, G., Buckley, P.F., Bruce, T.O., Narasimhan, M., Frinks, L., & Williams, E. (2009). Immersing Practitioners in the Recovery Model: An Educational Program Evaluation. Community Mental Health Journal 45 (4), 239-245
Trefwoorden: Herstel

MORS is betrouwbaar meetinstrument voor meting algemene aspecten van recovery
In 2005 werd in Californië de Mental Health Services Act (MHSA) aangenomen. Hierdoor is een regelmatige financiering van de GGz gegarandeerd. Recovery wordt als uitgangspunt van de dienstverlening beschouwd. Om algemene aspecten van het recoveryproces die vanuit het perspectief van de hulpverlening van belang zijn in beeld te krijgen werd de Milestone Recovery Scale (MORS) ontworpen. De MORS meet drie dimensies van de cliënt: het risiconiveau, het niveau van verbinding met de GGz en het niveau van vaardigheden en ondersteuning. In dit artikel worden de eerste uitkomsten van een meting van de psychometrische kwaliteiten van de MORS gerapporteerd. De MORS heeft acceptabele scores voor betrouwbaarheid en validiteit.
Fisher, D.G., Pilon, D., Hershberger, S.L, Reynolds, G.L., LaMaster, S.C & Davis, M. (2009). Psychometric Properties of an Assessment for Mental Health Recovery Programs. Community Mental Health Journal 45 (4), 246-250
Trefwoorden: Herstel

Meer aandacht nodig voor de ouderrol van psychiatrische patiënten
Themanummer van negen artikelen met een inleiding over de psychiatrische rehabilitatie van ouders met psychiatrische stoornissen en hun kinderen. De bijdragen komen uit de VS en Australië. De meerderheid van de personen met een ernstige psychiatrische stoornis zijn ook ouder. Voor deze rol en de problemen die daarmee samenhangen is er nog weinig aandacht. Aan de orde komen o.a.: Australische projecten voor Kinderen van Ouders met een Psychisch Probleem (KOPP); tienermoeders met psychiatrische problemen; het op herstel gerichte programma Family Options voor ouders met een ernstig psychiatrisch probleem; inventarisatie van behoeften aan steun voor ouders in Clubhouse projecten; wetgeving en beleid ten aanzien ouders met psychische problemen. Volgens de inleiders is het tijd om een nieuwe interventie Supported Parenting gestalte te geven.
Nicholson, J., Kaplan, K., Clark, C.A., Hinden, B., Vorhies, V., Reupert, A.E. et al (2009).
Parents with psychiatric disabilities and their families [Themagedeelte]. Psychiatric Rehabilitation Journal 33 (2), 79-82; 91-132
Trefwoord: Herstel

Recovery Workbook training draagt bij tot positieve ontwikkeling van herstelproces
Canadese studie naar de effectiviteit van de Recovery Workbook training, een groepsinterventie die speciaal ontwikkeld is om het herstelproces van personen met een ernstige psychiatrische stoornis te ondersteunen. Andere op herstel gerichte interventies zijn: Wellness Recovery Action Plan, Leadership Education Program en Ilness Management and Recovery Program. In deze RCT kreeg de interventiegroep (N=16) in 12 wekelijkse sessies van 2 uur de interventie, naast treatment as usual, aangeboden. De controlegroep (N=17) kreeg slechts de gewone behandeling. Om de veranderingen te meten werden de Herth Hope Index, Empowerment Scale, Recovery Assessment Scale en de Quality of Life Index vóór en na de interventie afgenomen. Het bleek dat de interventiegroep positief veranderde ten aanzien van hoop, empowerment en herstel, maar niet op de dimensie kwaliteit van leven. Bij de controle groep zijn deze veranderingen niet waargenomen. De Recovery Workbook training bestaat uit een combinatie van doceren, groepsdiscussie en praktische oefeningen.
Barbic, S., Krupa, T. & Armstrong, I. (2009). A Randomized Controlled Trial of the Effectiveness of a Modified Recovery Workbook Program: Preliminary Findings. Psychiatric Services 60 (4), 491-497.
Trefwoord: Herstel

Goed geïmplementeerd Illness Management and Recovery Program blijkt herstelproces te bevorderen
Het Illness Management and Recovery Program is een door de Amerikaanse SAMSHA ontwikkeld evidence-based curriculum om aan personen met ernstige psychiatrische stoornissen o.a. te leren persoonlijke hersteldoelen te realiseren. In deze studie wordt verslag gedaan van de implementatie van deze interventie op zeven verschillende locaties in de staat Indiana. De mate van modelgetrouwe invoering werd na 6 en 12 maanden gemeten met de Illness Management and Recovery Fidelity Scale. Na twee jaar was op zes van de zeven locaties het programma modelgetrouw ingevoerd. De consumers (N=324) konden veel beter met hun stoornis omgaan en hun hoop was eveneens toegenomen. De tevredenheid over de dienstverlening was echter niet veranderd.
Salyers, M.P., Godfrey, J.L., McGuire, A.B., Gearhart, T. et al (2009) Implementing the Illness Management and Recovery Program for Consumers With Severe Mental Illness. Psychiatric Services 60 (4), 483-490.
Trefwoord: Herstel

Wellness Recovery Action Planning (WRAP) veelbelovende lotgenoten-interventie in herstelproces
Wellness Recovery Action Planning (WRAP) is een door lotgenoten geleide interventie die tot doel heeft mensen met een psychische stoornis meer controle over hun eigen leven te geven. De nadruk ligt op holistische gezondheid, wellness, de eigen sterke kanten en sociale steun. WRAP wordt in acht wekelijkse bijeenkomsten van 2,5 uur bij gebracht. In deze eerste gedegen effectstudie (N=80) werden bij de deelnemers vóór en na de interventie uitkomstmaten op gebeid van symptomen, herstel, hoop, empowerment en lichamelijke gezondheid gemeten. Het blijkt dat hoe vaker men aan de bijeenkomsten deel neemt des te meer de symptomen afnemen en het herstelproces zich positief ontwikkelt.
Cook, J.A, Copeland, M.E., Hamilton, M.M., Jonikas, J.A. Razzano, L.A. et al (2009). Initial Outcomes of a Mental Illness Self-Management Program Based on Wellness Recovery Action Planning. Psychiatric Services 60 (2), 246-249.
Trefwoord: Herstel

Training in herstelprincipes door lotgenoten leidt tot structureel meer kennis bij hulpverleners
In deze Australische studie werden de effecten gemeten van een driedaagse training in herstelprincipes die over een periode van drie maanden werd gegeven door lotgenoten aan drie verschillende groepen hulpverleners (N=114). Een controlegroep (N=64) volgde in dezelfde periode andere trainingen. Vóór en na de training werd de kennis van beide groepen gemeten met de Recovery Knowledge Inventory (RKI). Het blijkt dat degenen die de training gevolgd hebben na zes maanden nog significant meer kennis over herstel hebben dan de controlegroep.
Meehan,T. & Glover, H. (2009). Using the Recovery Knowledge Inventroy (RKI) to Assess the Effectiveness of a Consumer-Led Recovery Training Program for Service Providers. Psychiatric Rehabilitation Journal 32 (3), 223-226.
Trefwoord: Herstel

Canadese psychiatrische patiënten zien herstel als een psychosociaal proces én als een medische gebeurtenis
In Canada is het werken volgens herstelprincipes pas recent van de grond gekomen. Er is nog weinig consensus over de definitie van herstel. In deze kwalitatieve studie werden 54 psychiatrische patiënten uitgebreid geïnterviewd over hun opvattingen over herstel. Het blijkt dat er twee bijna tegengestelde betekenissen aan herstel worden gegeven. Een deel van de cliënten verbindt herstel met beter worden, genezen van de ziekte. Een ander deel ziet herstel als een proces waarbij men meer grip op het eigen leven krijgt en werkt aan een nieuw zelf. Herstel heeft zowel een medisch als een psychosociaal aspect. De GGz moet met beide perspectieven rekening houden.
Piat, M., Sabetti, J., Couture, A., Sylvestre, J., Provencher, H. et al (2009). What Does Recovery Mean for Me? Perspectives of Canadian Mental Health Consumers. Psychiatric Rehabilitation Journal 32 (3), 199-207.
Trefwoord: Herstel

2008

Vertrouwenwekkende hulpverlener belangrijk om nieuwe risicovolle stap te durven zetten in herstelproces
In deze kwalitatieve Amerikaanse studie wordt vanuit het cliëntenperspectief onderzocht welke rol de hulpverlener kan spelen bij de besluiten om in het herstelproces nieuwe uitdagingen aan te gaan. Met alle cliënten (N=177) die een ernstige psychiatrische stoornis hebben werden in het kader van de Study of Transitions and Recovery Strategies (STARS) vier diepte-interviews gehouden. De teksten van de interviews werden geanalyseerd op het thema samenwerken met de hulpverlener tijdens het proces waarin besluiten worden genomen die tot persoonlijke groei kunnen leiden. De geïnterviewden ervoeren de meeste hulp als de hulpverleners de tijd nemen hen goed te leren kennen, nauwkeurig naar hun wensen te luisteren, vertrouwen te geven en rekening te houden met hun mogelijkheden en interesses en hen niet het gevoel te geven dat ze in een richting worden geduwd.
Young, A.T., Green, C.A. & Estroff, .S.E. (2008) New endeavors, risk taking, and personal growth in the recovery process: findings from the STARS study. Psychiatric Services 59 (12), 1430-1436.
Trefwoord: Herstel

Sociale relaties van multi-problem personen dragen weinig bij tot herstelproces
Om erachter te komen hoe het sociale leven van Amerikaanse dubbele diagnose cliënten, die ook perioden op straat leven, eruit ziet, werden er met 41 personen in een periode van een jaar drie diepte-interviews gehouden. Er werd gekeken in hoeverre sociale relaties bij deze personen een positieve bijdrage aan het herstelproces geven. Het blijkt dat de geïnterviewden meestal sociale afstand prefereren, dat ze ambivalent staan ten opzichte van hun familieleden, dat ze het vinden van een partner uitstellen en dat ze op zoek zijn naar zinvolle sociale relaties, maar dat ze meestal omgeven zijn met arme, middelengebruikende personen. De sociale relaties van de geïnterviewden dragen niet veel bij aan hun herstelproces. Herstel treedt voornamelijk op als ze een dak boven hun hoofd hebben, controle krijgen over hun middelengebruik en negatieve sociale contacten uit de weg gaan.
Padgett, D.K., Henwood, B., Abrams, C. & Drake, R.E. (2008). Social relationships among persons who have experienced serious mental illness, substance abuse, and homelessness: Implications for recovery. American Journal of Orthopsychiatry 78 (3), 333-339.
Trefwoord: Herstel

Geen empirische evidentie voor voorspellende waarde van hoop op uitkomsten in de GGz
Reviewartikel waarin een overzicht wordt gegeven van drie aspecten van hoop: 1. Hoe wordt het concept hoop in de literatuur beschreven? 2. Hoe wordt hoop in GGz-onderzoeken gemeten? 3. Hoe wordt hoop gebruikt als een voorspellende variabele bij psychiatrische patiënten? De literatuur samenvattend komen de auteurs tot de conclusie dat het concept hoop uit zeven dimensies bestaat: hoop is toekomstgericht, verbonden met het halen van persoonlijke doelen en afhankelijk van persoonlijke of externe factoren. Er zijn 32 meetinstrumenten gevonden waarmee hoop gemeten kan worden. Er zijn 11 studies gevonden waarbij een verband tussen hoop en behandeluitkomsten zijn gerapporteerd. Er blijkt weinig empirische evidentie voor de voorspellende waarde van hoop.
Schrank, B., Stanghellini, G. & Slade, M. (2008). Hope in psychiatry: a review of the literature. Acta Psychiatrica Scandinavica 118 (6), 421-433.
Trefwoord: Herstel

Fixatie en separeren van patiënten is op crisiscentra binnen enkele maanden geheel uit te bannen
In deze Amerikaanse studie wordt verslag gedaan van de ontwikkeling en implementatie van een op herstelprincipes gebaseerde behandelstrategie die erop gericht is elke vorm van fixatie en isolatie van patiënten in twee crisiscentra af te schaffen. In het grotere centrum kostte het 10 maanden om het isoleren af te schaffen en na 31 maanden konden de behandelaars het ook zonder fixatie. Het kleinere centrum had hiervoor respectievelijk 2 en 15 maanden nodig. De belangrijkste elementen in de strategie zijn: sterk leiderschap door directie; onderricht van staf in de nieuwe waarden; training van staf om de barrières van angst, hopeloosheid en vooroordelen te doen verminderen; het inzetten van consumer providers; feedback op de ontwikkeling.
Ashcraft, L. & Anthony, W. (2008). Eliminating seclusion and restraint in recovery-oriented crisis services. Psychiatric Services 59 (10), 1198-1202.
Trefwoord: Herstel

Communicatiestijl van lotgenoot-hulpverlener draagt bij tot beter contact met personen met ernstige psychiatrische problemen
In deze RCT wordt gekeken naar de invloed van validerende en invaliderende communicatie door traditionele en lotgenoot-hulpverleners ten opzichte van cliënten (N=137) in behandeling bij een intensief case management programma. Validerend contact wordt ervaren als de hulpverlener positief respect betoont, blijk geeft van empathie en de cliënt onvoorwaardelijk accepteert. Lotgenoot-hulpverleners blijken betere behandelresultaten na 6 maanden –maar niet meer na 12 maanden- te hebben dan hun traditionele collega’s. Dit wordt in verband gebracht met het feit dat ze beter validerend contact kunnen aangaan met hun lotgenoten, maar ook dat hun invaliderende opmerkingen (dus: tegengas geven) in het begin van de behandeling tot een hogere ervaren kwaliteit van leven en minder barrières ten opzichte van herstel bij de cliënten leidt.
Sells, D., Black, R., Davidson, L. & Rowe, M. (2008). Beyond generic support: incidence and impact of invalidation in peer services for clients with severe mental illness. Psychiatric Services 59 (11), 1322-1327.
Trefwoorden: Herstel; Werken

Lotgenoot-hulpverleners dragen bij tot meer op herstel gerichte hulpverlening binnen de Veterans Affairs GGz
In de VS vormt het Department of Veterans Affairs (VA) het grootste aparte volksgezondheidsstelsel. Om aan te sluiten bij de doelstelling van de regering om in de GGZ meer herstel-principes in te voeren zijn er binnen de VA sinds 2005 123 lotgenoot-hulpverleners (Consumer-Porviders, CP’s) aangesteld. In deze bijdrage worden de eerste ervaringen van die CP’s en hun supervisoren met de implementatie van de CP’s binnen de bestaande hulpverlening beschreven. Het blijkt goed mogelijk om CP’s binnen de VA-hulpverlening in te zetten. De CP’s zorgen ervoor dat hun teams meer herstel-gericht worden. Wel moeten de traditionele hulpverleners, het ondersteunende personeel én de CP’s beter worden voorbereid op de implementatie van deze innovatie. CP’s ervaren bij zichzelf rolverwarring en bij hun collega’s weerstand en angst over hun inzet.
Chinman, M., Lucksted, A., Gresen, R., Davis, M., Losonczy, M. et al (2008). Early experiences of employing Consumer-Providers in the VA. Psychiatric Services 59 (11), 1315-1321.
Trefwoord: Herstel

Geïntegreerd lotgenotenprogramma positief voor verhogen van empowerment en zelfvertrouwen
In deze Amerikaanse studie worden gegevens over de effectiviteit van het Vet-to-Vet-programma gepresenteerd, een door lotgenoten aan veteranen aangeboden programma gericht op voorlichting en ondersteuning binnen de reguliere behandeling. Na één, drie en negen maanden werden er interviews gehouden met cohort 1 (N=78) – een groep die niet aan het Vet-to-Vet programma kon deelnemen- en met cohort 2 (N=218), de deelnemers. Het blijkt dat cohort 2 significant hoger scoort op maten van empowerment, zelfvertrouwen, algemeen functioneren en minder alcoholgebruik.
Resnick, S.G & Rosenheck, R.A. (2008). Integrating peer-provided services: a quasi-experimental study of recovery orientation, confidence, and employment. Psychiatric Services 59 (11), 1307-1314.
Trefwoord: Herstel; Werken

Het begrip herstel kan het beste als ‘verbetering in een bepaald domein’ worden opgevat
Doel van dit artikel is om het concept herstel (recovery) duidelijker te omschrijven zodat het beter onderscheiden kan worden van het medisch concept herstel opgevat als genezen van een ziekte. Recovery kan beter gezien worden als ‘in herstel’ zijn, weer op weg zijn het eigen leven in de samenleving te leiden. De auteurs stellen voor om recovery (bij mensen met schizofrenie) standaard alleen nog maar met bepalende termen te gebruiken:b.v. herstel van cognitief functioneren, herstel van arbeidsmatig functioneren, herstel van psychose. Het herstelbegrip moet dus altijd op een bepaald domein slaan.
Lieberman, J.A., Drake, R.E., Sederer, L.I, Belger, A., Keefe, R. et al (2008). Science and recovery in schizophrenia. Psychiatric Services 59 (5), 487-496.
Trefwoord: Herstel

Een goede persoonlijk band met de hulpverlener heeft een positieve invloed op het herstelproces
In dit kwalitatieve onderzoek wordt de invloed van de hulpverlener-cliënt relatie bij een groep personen met ernstige psychiatrische problemen (N=177) in beeld gebracht door over een periode van twee jaar per cliënt drie interviews af te nemen. Het blijkt dat het herstelproces duidelijk wordt verstrekt als de hulpverlener zich vriendelijk, ondersteunend en positief opstelt. Als het ‘klikt’ met de behandelaar is er meer kans op tevredenheid met medicatie, onderlinge samenwerking en een hogere ervaren kwaliteit van leven.
Green, C.A., Polen, M.R., Janoff, S.L., Castleton, D.K., Wisdom, J.P. et al (2008). Understanding how clinician-patient relationships and relational continuity of care affect recovery from serious mental illness: STARS study results. Psychiatric Rehabilitation Journal 32 (1), 9-22
Trefwoord: Herstel.

Succesvolle overgang naar op herstel-principes gebaseerde dagbehandeling
In dit artikel wordt het complexe veranderingsproces beschreven van vijf dagbehandelingscentra voor chronische psychiatrische cliënten in New York City naar een behandelingsparadigma gebaseerd op herstelprincipes en primaire aandacht voor werk. Het blijkt dat zo’n verandering mogelijk is maar wel veel tijd kost en pas echt op gang komt als zowel de hulpverleners als de cliënten een zelfde opvatting krijgen over hoe de organisatiecultuur vorm geeft aan individuele en groepservaringen.
Pascaris, A., Shields, L.R. & Wolf, J. (2008). The Work and Recovery Project: changing organizational culture and practice in New York City outpatient services. Psychiatric Rehabilitation Journal 32 (1), 47-54.
Trefwoord: Herstel

Herstel van schizofrenie kan het beste als een zelforganiserend proces worden gezien
In deze beschouwing wordt gepoogd een filosofisch kader te schetsen voor het concept ‘herstel/recovery’ opgevat als het proces van verbetering bij mensen met schizofrenie los van het al dan niet optreden van symptomen. De auteur geeft aan waarom het proces van herstel theoretisch het beste gekarakteriseerd kan worden als een proces van compenserende zelforganisatie van de persoon als geheel en in zijn relatie tot de omgeving. Het begrip zelforganisatie is ontleend aan de theoretische biologie en de proces filosofie.
Rudnick, A. (2008). Recovery from schizophrenia: a philosophical framework. American Journal of Psychiatric Rehabilitation 11 (3), 267-278.
Trefwoord: Herstel

Recovery principes niet fundamenteel strijdig met de stricte uitgangspunten van Assertive Community Treatment (ACT)
De meest gebruikte getrouwheidschaal voor ACT is de Dartmouth Assertive Community Treatment Scale (DACTS). In deze bijdrage worden van de 28 items van de DACTS, waarin precies beschreven staat hoe ACT moet worden uitgevoerd, aangegeven wat daarvan de implicaties zijn voor een op de recovery principes gebaseerde praktijk. Eén van de knelpunten is dat ACT-teams een vorm van dwang moeten toepassen om effectief te kunnen zijn. Toch komen de auteurs tot de conclusie dat ACT en recovery heel goed samen kunnen gaan. Beiden hebben immers tot doel om de cliënten zoveel mogelijk in de samenleving te integreren.
Salyers, M.P. & Tsemberis, S. (2008). ACT and Recovery: integrating evidence-based practice and recovery orientation on assertive community treatment teams. Community Mental Heath Journal 43 (6), 619-641.
Trefwoorden: herstel; ACT en FACT

Themanummer over Cognitieve Rehabilitatie en Schizofrenie
Vijf artikelen en een inleiding over recente ontwikkelingen op het gebied van cognitieve rehabilitatie-strategieën voor personen met schizofrenie. Er worden twee categorieën onderscheiden: interventies die gericht zijn op het compenseren van het gebrek aan cognitief functioneren (twee bijdragen) en interventies gericht op het herstel van de basale cognitieve processen (drie bijdragen). Het artikel van Maples et al. beschrijft Cognitive Adaptation Training waarbij steunpunten in de omgeving worden gebruikt om gebreken te omzeilen. Het artikel van Twamley et al. gaat over een training waarbij compenserende strategieën worden aangeleerd. Het artikel van Bell et al. gaat over een benadering van cognitieve remediatie die bekend staat als Neurocognitive Enhancement Training. Medalia et al. hebben een alternatief hierop ontwikkeld: Neuropsychological Educational Approach to Cognitive Remediation. Rose et al doen verslag van een onderzoek naar tevredenheid van cliënten over Cognitive Remediation Therapy.
Velligan, D.I., Bell, M., Medalia, A., Twamley, E.W., Maples, N.J., Rose, D. et al. (2008). Cognitive Rehabilitation and Schizophrenia [Themanummer]. American Journal of Psychiatric Rehabilitation, 11(2), 107-204.
Trefwoorden: schizofrenie; herstel

Amerikaanse sociaal-psychiaters zijn goed op de hoogte van de principes van de herstel-ideologie
Dit artikel doet verslag van een onderzoek onder 144 sociaal-psychiaters (alumni van de Columbia University in New York) naar de mate waarin zij op herstelprincipes gebaseerde praktijken toepassen. Het blijkt dat de meeste respondenten wel op herstelprincipes gebaseerde praktijken toepassen, zoals bijv. de patiënten vragen naar hun sociale steun systeem. Verder blijkt dat hoe meer de respondenten op de hoogte zijn van de herstelprincipes, des te meer ze die toepassen. Het onderschrijven van de herstelideologie leidt tot een meer kritische houding ten opzichte van het opleggen van medicatietrouw en het ondersteunen van dwangopnames.
Ranz, J.M. & Mancini, A.D. (2008). Public psychiatrist’ reports of their own recovery-oriented practices. Psychiatric Services 59 (1), 100-104.
Trefwoord: herstel

2007

Bijscholing van psychiaters belangrijk om implementatie van herstelprincipes te verbeteren
Dit is een kort verslag van de Pennsylvania Consensus Conference uit 2006 waarin een groep sociaal-psychiaters een lijst met twaalf barrières om de Amerikaans geestelijke gezondheidzorg op de hersteluitgangspunten te grondvesten formuleert. De barrières zijn in drie groepen te onderscheiden: kennis, rollen en training van psychiaters; de behoefte om het openbare ggz-system te transformeren; maatschappelijke weerstanden.
Rogers, J.A., Vergare, M.J., Baron, R.C. & Salzer, M.S. (2007). Barriers to recovery and recommendations for change: the Pennsylvania Consensus Conference on Psychiatry’s Role. Psychiatric Services 58 (8), 1119-1123.

Betrouwbaar meetinstrument voor inzicht in herstelbenadering
Verslag van een onderzoek naar de psychometrische eigenschappen van hulpverleners versie van de Recovery Self Assessment (RSA). De RSA wordt geacht de oriëntatie op de herstelbenadering te meten. De scores van een groep hulpverleners uit een staats psychiatrisch ziekenhuis –waar de slechtste patiënten zitten- waarvan wordt verondersteld dat ze het minste op hebben met de herstelbenadering wordt vergeleken met die van een groep uit de maatschappelijke setting. De RSA blijkt een betrouwbaar en valide meetinstrument om de herstelbenadering te meten.
Salyers, M.P., Tsai, J. & Stultz, T.A. (2007). Measuring Recovery Orientation in a Hospital Setting. Psychiatric Rehabilitation Journal 31 (2), 131-137.

Cliënten en hulpverleners hebben andere kijk op het behalen van recovery doelen
In deze Amerikaanse studie worden de psychometrische eigenschappen van een meetinstrument gepresenteerd dat speciaal is ontwikkeld om verschillende aspecten van het herstelproces en de zelfregulering van de ziekte bij personen met een ernstige psychische stoornis (N=59) te meten: Illness Management and Recovery (IMR) schalen. Het blijkt dat zowel de versie voor de cliënten als die voor de hulpverleners een goede interne betrouwbaarheid als een convergente validiteit hebben. Opmerkelijk is wel dat de cliënt zelf anders scoort op de mate van functioneren, symptomen en het herstelproces dan zijn hulpverlener. Dit onderstreept het mulidimensionele karakter van de concepten herstel en zelfregulering.
Salyers, M.P., Godfrey, J.L., Mueser, K.T. & Labriola, S. (2007). Measuring illness management outcomes: a psychometric study of clinician and consumer rating scales for illness self management and recovery. Community Mental Health Journal 43 (5), 459-480.

Ook personen met een ernstige psychische stoornis willen meer inspraak bij besluiten over hun behandeling
In deze pilot studie (N=30) wordt gekeken in hoeverre men betrokken wordt bij besluiten over medicatie, rehabilitatie en algemene medische zorg. Met behulp van twee meetinstrumenten worden de daadwerkelijk ervaren betrokkenheid en de gewenste betrokkenheid gemeten. De cliënten willen duidelijk meer betrokken worden bij de besluiten die over hun psychiatrische behandeling genomen worden, dit geldt met name voor de keuze van de medicatie .
Adams, J.R., Drake, R.E. & Wolford, G.L. (2007). Shared decision-making preferences of people with severe mental illness. Psychiatric Services 58 (9), 1219-1221.

Training van herstelspecialisten scoort goed
Bij het Recovery Support Specialist Institute (RSS Institute) in Arizona worden personen met een psychiatrische achtergrond opgeleid om hun peers bij te staan bij het vinden van werk. In deze bijdrage wordt aangegeven in hoeverre de cursisten/studenten vorderingen maakten op het gebied van kennis, vaardigheden en houding. De metingen vonden plaats door middel van door de cursisten zelf ingevulde vragenlijsten én door een beoordeling door supervisoren. Gemiddeld werd na de training significant hoger gescoord op alle dimensies.
Stoneking, B.C. & McGuffin, B.A. (2007). A Review of the Constructs, Curriculum and Training Data from a Workforce Development Program for Recovery Support Specialists. Psychiatric Rehabilitation Journal 31 (2), 97-106.

Inzet van consumers in traject van intensieve case management leidt niet tot betere resultaten
Deze studie doet verslag van een gerandomiseerd onderzoek naar de effecten van de inzet van stabiele en getrainde (ex-)psychiatrische patiënten (consumers) als aanvulling op de professionele hulpverlening bij case management voor personen met een ernstige psychiatrische ziekte. Er worden drie interventies met elkaar vergeleken: case management met consumers - voor met name de sociale steun, case management zonder consumers, en standaard hulpverlening vanuit de kliniek. Het blijkt dat er na 12 maanden weinig onderlinge verschillen zijn in de uitkomsten van de deelnemers van de drie verschillende interventies.
Rivera, J.J, Sullivan, A.M. & Valenti, S.S. (2007). Adding consumer-providers to intensive case management: does it improve outcome? Psychiatric Services 58 (6), 802-809.

Elk herstelverhaal kent een dramatisch keerpunt
In deze kwalitatieve studie wordt aan de hand van 16 diepte-interviews met ‘psychiatrische overlevers’ de factoren die bijdroegen aan de essentiële keerpunten in het herstelproces geanalyseerd. De geïnterviewden zien het herstelproces als een ontwikkelingsproces gemarkeerd door duidelijke omslagpunten waarbij een zelfbeeld gedomineerd door de psychiatrische ziekte verandert in een identiteit waarbij de nadruk ligt op eigen kracht en welzijn.Twee factoren worden benadrukt: 1. het herstelproces komt op gang vanaf het moment dat de persoon zich actief gaat verzetten tegen de ziekterol bevestigende beperkingen; 2. om het proces te doen slagen blijkt iedereen een belangrijke bondgenoot te hebben gehad: dat kan een lotgenoot, ondersteunende hulpverleners, vriend of familielid zijn.
Mancini, M.A. (2007). A Qualitative Analysis of Turning Points in the Recovery Process. Journal of Psychiatric Rehabilitation 10 (3), 223-244.

Kern van recovery is verandering van een persoon én van de omgeving waarin die persoon leeft
In deze theoretische bespreking van het concept van recovery voor personen met een psychiatrische stoornis wordt uitgegaan van een ecologisch kader d.w.z. dat het leven van een individu en de interactie met de omgeving in het beeld worden betrokken. De persoonlijke elementen van recovery bevatten hoop, zelfbeschikking, een nieuw doel geven aan het leven en het eigen levensverhaal anders gaan kaderen. Door het recovery proces verandert de interactie met de sociale omgeving, maar recovery kan alleen maar plaats vinden in een ondersteunende omgeving, waarin nieuwe sociale rollen en relaties tot stand kunnen komen.
Onken, S.J., Craig, C.M., Ridgway, P., Ralph, R.O. & Cook, J.A. (2007). An analysis of the definitions and elements of recovery: a review of the literature. Psychiatric Rehabilitation Journal 31 (1), 9-22.

Recovery wordt door de persoon met een psychiatrische handicap zelf gedaan
In de staat Connecticut werd- als eerste in de VS- in 2002 recovery als algemeen doel van de GGz geformuleerd. In dit artikel wordt beschreven welke stappen zijn gezet om de zorg voor mensen met een psychiatrische handicap in de richting van recovery te promoten. En ook welke lessen uit dit proces getrokken kunnen worden. Een eerste richtlijn voor recovery-gerichte gezondheidszorg is opgenomen. Een belangrijke observatie is dat recovery géén interventie is of iets wat hulpverleners voor hun cliënten kunnen doen, maar primair een stap die door de cliënten zelf wordt gezet om hun eigen ziekte gaan reguleren.
Davidson, L., Tondora, J., O’Connell, M.J., Kirk, T., Rockholz, P. & Evans, A.C. (2007). Creating a recovery-oriented system of behavioral health care: moving from concept to reality. Psychiatric Rehabilitation Journal 31 (1), 23-31.

Recovery concept ook goed toepasbaar op de verslavingzorg
In dit theoretische artikel wordt ingegaan op de overeenkomsten en verschillen in de toepasbaarheid van het recovery-concept op personen met een psychiatrische stoornis of met een verslavingsprobleem.Volledig herstel als streven bestaat al erg lang in het verslavingsveld (d.i. abstinentie), terwijl lange tijd gedacht is dat personen met een ernstige psychiatrische stoornis slechts gedeeltelijk zouden kunnen herstellen. Integratie van deze visies kan beide velden veranderen.
Gagne,C., White, W. & Anthony, W.A.(2007). Recovery: a common vision for the fields of mental health and addictions. Psychiatric Rehabilitation Journal 31 (1), 32-37.

Binnen de GGZ staat Shared decision-making nog in de kinderschoenen
In dit pleidooi voor het verder bevorderen van shared-decision making voor personen met een ernstige psychiatrische stoornis wordt op de eerste plaats overzicht gegeven van het belang van patiëntenparticipatie in de gezondheidszorg en tevens de voor- en nadelen van shared-decision-making op een rijtje gezet. Shared-decision making is een onderdeel van het recovery proces. Er is nog maar weinig onderzoek gedaan naar deze praktijk in de ggz.
Schauer, C., Everett, A., Del Vecchio, P. & Anderson, L. (2007). Promoting the value and practice of shared decision-making in mental health care. Psychiatric Rehabilitation Journal 31 (1), 54-61.

Slikken van psychofarmaca afhankelijk van doelen recovery-proces
In deze bijdrage doet de auteur eerst verslag van haar negatieve ervaringen met het trouw innemen van psychofarmaca en vervolgens van het in overleg met de psychiater telkens weer afstemmen van soort en dosis medicijnen in relatie met andere levensdoelen. Dat shared-decision making proces is gecompliceerd en een onderdeel van recovery. Een nieuwe interventie om cliënten in dit proces te ondersteunen bestaat uit drie sporen: 1. een workshop door lotgenoten; 2. een Decision Support Center, inclusief een software programma; 3. training van de case managers.
Deegan, P.A. (2007). The lived experience of using psychiatric medication in the recovery process and a shared decision-making program to support it. Psychiatric Rehabilitation Journal 31 (1), 62-69.

Consumers weten hun zorgbehoeftes heel goed te benoemen
Bij een groep (N=133) Amerikaanse personen met een ernstige psychiatrische stoornis die in de samenleving verblijven werd bekeken in hoeverre de door henzelf geformuleerde zorgbehoeften overeenkomen met gemeten klinische symptomen. Het blijkt dat er een verband is tussen meetbare klinische symptomen en de behoefte aan sociale en formele zorg van de consumers. Er is geen verband gevonden tussen geslacht of etniciteit en sociale behoeftes. De consumers hebben een betrouwbaar zelfbeeld en kunnen direct bij de zorgplanning betrokken worden.
Klein, E., Rosenberg, J. & Rosenberg, S. (2007). Whose treatment is it anyway? The role of consumer preferences in mental health care. American Journal of Psychiatric Rehabilitation 10 (1), 65-80

Verschillende betekenissen van het begrip recovery verklaard
In Amerika is recovery (herstel) het overkoepelende doel van de geestelijke gezondheidszorg geworden. In dit artikel wordt de geschiedenis van het begrip recovery geschetst alsmede de twee meest gebruikte betekennissen van dit begrip uitgelegd. Recovery kan betekenen: herstellen van een psychiatrische stoornis, iets wat 25 tot 45% van de cliënten kan overkomen. De andere betekenis refereert aan de rechten van de iedereen (en dus ook van ggz-cliënten) op zelfbeschikking en deelname aan het maatschappelijke leven, ondanks dat men nog lijdt aan een psychiatrische stoornis.
Davidson, L. & Roe, D. (2007). Recovery from versus recovery in serious mental illness: one strategy for lessening confusion plaguing recovery. Journal of Mental Health 16 (4), 459-470.

Consumers weten hun zorgbehoeftes heel goed te benoemen
Bij een groep (N=133) Amerikaanse personen met een ernstige psychiatrische stoornis die in de samenleving verblijven werd bekeken in hoeverre de door henzelf geformuleerde zorgbehoeften overeenkomen met gemeten klinische symptomen. Het blijkt dat er een verband is tussen meetbare klinische symptomen en de behoefte aan sociale en formele zorg van de consumers. Er is geen verband gevonden tussen geslacht of etniciteit en sociale behoeftes. De consumers hebben een betrouwbaar zelfbeeld en kunnen direct bij de zorgplanning betrokken worden.
Klein, E., Rosenberg, J. & Rosenberg, S. (2007). Whose treatment is it anyway? The role of consumer preferences in mental health care. American Journal of Psychiatric Rehabilitation 10 (1), 65-80

Religie en spiritualiteit kunnen een positieve rol spelen in het herstelproces
Themanummer met zes artikelen en een editorial over de rol die spiritualiteit en religie (kunnen) spelen in het herstelproces van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening. Eén bijdrage gaat in op mogelijke strategieën om spiritualiteit en ggz te integreren. Een andere bijdrage gaat in op rol die spiritualiteit en religie in het herstelproces kunnen spelen. Tevens wordt er verslag gedaan van onderzoeken naar de betekenis die mensen met een ernstige psychiatrische stoornis geven aan spiritualiteit en religie en hoe belangrijk deze zaken zijn voor personen in consumer-run projecten.
Russinova, Z., Blanch, A., Fallot, R.D., Cash, D., Bellamy, C.D., Wong-McDonald, A. Bussema, E.F. et al (2007). Supported Spirituality: a new frontier in the recovery-oriented mental health system. Psychiatric Rehabilitation Journal 30 (4), 241-305.

Peer support programma voor dubbele diagnose cliënten leidt tot minder heropnames
Het Friends Connection (FC)-programma is een door consumenten verzorgd peer ondersteungingsprogramma voor personen die een psychiatrische diagnose én een verslavingsprobleem hebben. Het FC-programma wordt al sinds 1989 in Philadelphia naast intensieve casemanagement aangeboden. In deze studie wordt voor het eerst een vergelijkend onderzoek gedaan naar de effectiviteit van het FC-programma in vergelijking met een controlegroep. Het blijkt dat de deelnemers aan het FC-programma over een periode van drie jaar significant meer dagen buiten het ziekenhuis doorbrengen en minder heropnames te zien geven.
Min, S-Y., Whitecraft, J., Rothbard, A.B., & Salzer, M.S. (2007). Peer support for persons with co-occurring disorders and community tenure: a survival analysis. Psychiatric Rehabilitation Journal 30 (3), 207-213.

2006

GGZ-hulpverleners krijgen bijscholing in recovery-methodiek
Alle ACT-medewerkers in de VS krijgen bijscholing in de recovery-methodiek. Om te kijken of deze trainingen voldoen, werd door onderzoekers tijdens de trainingen informatie verzameld om te kijken of de recovery-methode wordt begrepen en waar knelpunten worden ervaren. Het blijkt dat als de cliënt in holistische termen wordt beschreven dat de hulpverleners dan gemakkelijk een recovery aanpak kunnen onderschrijven. Problemen worden ervaren in het aangaan van een samenwerkingsrelatie met de cliënt en met cliënten in een crisissituatie. De trainingen moeten meer aandacht geven aan de ontwikkeling van dit soort vaardigheden.
Felton, B.J., Barr, A., Clark, G. & Tsemberis, S.J. (2006). ACT team members’ responses to training in recovery-oriented practices. Psychiatric Rehabilitation Journal (30) 2, 112-119.

Handig hulpmiddel om recovery-proces te verbeteren
In deze bijdrage worden de theorie en de praktijk van de Collaborative Goal Technology (CGT) beschreven. De CGT is een interventie die het behalen van concrete doelen zoals die tussen een persoon in het recovery-proces en zijn hulpverlener worden afgesproken versterkt. De CTG is een aanpassing van de bekende Goal Attainment Scaling (GAS). Centraal in de CTG staat het formuleren van concrete doelen, het prioriteren en het maken van haalbare resultaten binnen een bepaalde tijd.
Clarke, S.P., Oades, L.G. Crowe, T.P. & Deane, F.P. (2006). Collaborative Goal Technology: theory and practice. Psychiatric Rehabilitation Journal (30) 2, 129-136.

Het herstel concept kan té breed en betekenisloos worden
Het is zinvol om een onderscheid te maken tussen het concept van herstel (recovery) als een wenselijke uitkomst en als een proces (“werken aan herstel”). De auteurs constateren dat herstel-als-proces vaak zo breed wordt opgevat dat het alle betekenis dreigt te verliezen. In deze bijdrage formuleren zij vijf uitdagingen voor de conceptualisering van herstel met constructieve antwoorden. Het gaat om: 1. Kan een herstelproces per persoon variëren? 2. Kan het herstelproces emperisch bestudeerd worden? 3. Kunnen ook externe omstandigheden bijdragen aan herstel? 4. Kan de algemene verwachting van herstel bijdragen tot ontstaan van een extra stigma? 5. Kunnen psychiatrische symptomen het herstelproces beïnvloeden?
Roe, D., Rudnick, A. & Gill K.J. (2007). The concept of 'Being in Recovery': commentary. Psychiatric Rehabilitation Journal 30 (3),171-173.

Nieuw instrument om houding en kennis over recovery bij hulpverleners te meten
De Recovery Knowledge Inventory (RKI) is ontwikkeld om kennis over en houding ten opzichte van recovery-gerichte praktijken bij hulpverleners te meten. In dit artikel wordt verslag gedaan van een tweede validiteits- en betrouwbaarheidsmeting. Van de oorspronkelijke 36 items blijken 20 hoog genoeg te scoren. De volgende onderliggende dimensies worden gemeten: 1. de verdeling van de verantwoordelijkheden in recovery-proces; 2. de niet-rechtlijnigheid van het recovery-proces; 3. de rol van de cliënt zelf en zijn peers; 4. de verwachtingen over recovery.
Bedregal, L.E., O’Connell, M. & Davidson, L. (2006). The Recovery Knowledge Inventory: assesssment of mental health staff knowledge and attitudesabout recovery. Psychiatric Rehabilitation Journal (30) 2, 96-203.

Herstel model óók nodig in Amerikaanse psychiatrische ziekenhuizen
In de Amerikaanse psychiatrische staatsziekenhuizen worden de patiënten nog grotendeels volgens het traditionele medische model behandeld. In deze bijdrage geven de auteurs aan op welke wijze het recovery model deze settings kan veranderen. Met name de rol-invulling van de behandelaars, van de patiënten zelf, van de staf van het ziekenhuis én de uitgangspunten van de behandelprogramma’s zullen zodanig moeten veranderen dat alles erop gericht is om de patient zo snel mogelijk weer zijn autonomie terug te geven na een crisis die opname noodzakelijk maakt (“progressive empowerment”).
Smith, R.C. & Bartholomew, T. (2006). Will hospitals recover?: The implications of a recovery-orientation. American Journal of Psychiatric Rehabilitation (9) 2, 85-100

Lotgenoten dragen wellness-boodschap uit in psychiatrische ziekenhuizen
In deze bijdrage wordt de ontwikkeling beschreven van het Recovery Network Project dat als doel heeft consumers die in hun recovery proces zitten in te zetten in psychiatrische staatsziekenhuizen om zowel de stafleden als de patiënten te onderwijzen in de principes van recovery en wellness. Dit is een aanvulling op het bestaande behandelaanbod waarin weinig aandacht is voor een meer zelfstandig leven na ontslag uit het ziekenhuis.
Swarbrick, M. & Brice JR, G.H. (2006). Sharing the message of hope, wellness, and recovery with consumers psychiatric hospitals. American Journal of Psychiatric Rehabilitation (9) 2, 101-109.

Gehanteerde copingstrategie heeft grote invloed op herstelproces
Bij mensen met een ernstige psychische stoornis heeft het omgaan met de negatieve effecten ervan grote invloed op het herstelproces. In deze bijdrage worden verschillende vormen van coping besproken. Deze zijn ontleend aan de pro-actieve coping theorie van Schwarzer. Besproken worden vier vormen van coping die als een continuum gezien kunnen worden: reactieve, anticiperende, preventieve en pro-actieve coping. Deze copingstrategieën worden gerelateerd aan het proces van betekenisgeving waaraan óók mensen met een ernstige psychische stoornis constant onderhevig zijn.
Roe, D., Yanos, P.T. & Lysaker, P.H. (2006). Coping with psychosis: an integrative developmental framework. Journal of Nervous and Mental Diseases 194 (12), 917-924.

Shared-Decision-Making is het nieuw paradigma voor de arts-patiënt relatie
Pleidooi voor het toepassen van het nieuwe paradigma van 'shared decision making' bij het proces waarin mensen met een psychiatrisch stoornis moeten leren omgaan met medicatie. Volgens de auteurs is het begrip 'compliance' (therapietrouw) geworteld in het medisch paternalisme en niet meer van deze tijd. In het kader van de recovery-aanpak gaan de hulpverlener en de cliënt samen op zoek naar welke therapie het beste bij die specifieke cliënt past. De hulpverlener brengt zijn expertise in (wetenschappelijke kennis en klinische ervaring) en de cliënt zijn voorkeuren en subjectieve ervaringen.
Deegan, P.E. & Drake, R.E. (2006). Shared decision making and medication management in the recovery process. Psychiatric Services 57 (11), 1636-39.

Menselijke benadering van GGZ-cliënt moet voorop staan
In dit persoonlijke verhaal beschrijft de auteur, die werkzaam is als GGZ-professional, zijn ervaringen als Multiple Sclerosis-patiënt met het gezondheidszorgssysteem en vergelijkt dit met hoe psychiatrische patiënten worden bejegend. Als MS-cliënt voelt hij zich serieus genomen en wordt hij goed geïnformeerd over behandeling, terwijl GGZ-cliënten vaak gedwongen worden behandelingen te ondergaan. Hij pleit ervoor om óók in de GGZ de mens voorop te plaatsen.
Anthony, W.A. (2006).
What my MS has taught me about severe mental illnesses.
Psychiatric Services (57) 8, 1081-1082

Opvattingen van hulpverleners en consumers over herstelproces nog niet op één lijn
De consumers/cliënten zien het herstelproces als een individuele, niet-lineaire ontwikkeling in de richting van een leven opbouwen naast de ziekte, terwijl het klinische model vooral kijkt naar symptomen en functionele capaciteit. De cliënten-opvatting wordt ondersteund door longitudinale studies die er op wijzen dat 50% van de mensen met schizofrenie goede uitkomsten heeft. De tien kenmerken van effectieve herstel-georiëntreerde hulpverlening, zoals door het SAMSHA in de VS geformuleerd, wijken niet fundamenteel af van een evidence-based praktijk. Er is wel meer empirische onderbouwing nodig.
Bellack, A.S. (2006).
Scientific and consumer models of recovery in schizophrenia: concordance, contrasts, and implications.
Schizophrenia Bulletin 32 (3), p. 432-442

Op lange termijn is herstel van dubbele diagnose cliënten mogelijk
Rapportage over lange termijn uitkomsten van 130 cliënten die lijden aan zowel schizofrenie als middelenverslaving. Er wordt onderscheid gemaakt tussen klinische- en hersteluitkomsten. Na 10 jaar blijken de deelnemers flink verbeterd wat betreft symptomen, middelengebruik, ziekenhuisopnamen, functionele status en kwaliteit van leven. Ook op hersteluitkomstmaten als controle over symptomen, onafhankelijk wonen, betaald werk hebben en sociale contacten hebben met niet-gebruikers, scoorde de meerderheid duidelijk positief.
Drake, R.E., McHugo, G.J., Xie, H., Fox, M., Packard,J. & Helmstetter, B. (2006). Ten-year recovery outcomes for clients with co-occurring schizophrenia and substance use disorders. Schizophrenia Bulletin 32 (3), p. 464-473

Effect van inzet van peers in de hulpverlening nog onbewezen
Al sinds de jaren negentig worden (ex)-cliënten in het hulpverleningsproces ingezet vanuit het idee dat zij zinvolle ondersteuning aan hun lotgenoten kunnen bieden. In deze bijdrage worden de resultaten van vier RCT’s, waarin de uitkomsten van conventionele hulpverlening worden vergeleken met die van door lotgenoten geleverde zorg, besproken. Het blijkt dat er geen verschil is tussen beide vormen van hulpverlening. Toch pleiten de auteurs voor een verdere ontwikkeling van het inzetten van peers in de hulpverlening.
Davidson, L., Chinman, M., Sells, D. & Rowe, M. (2006).
Peer support among adults with serious mental illness: a report from the field. Schizophrenia Bulletin 32 (3), p. 443-450

Gezinsinterventies moeten basisopvattingen van herstelbeweging integreren
In deze bijdrage wordt aangegeven in hoeverre de bestaande, effectieve gezinsinterventies die zijn ontwikkeld voor mensen met schizofrenie beter kunnen worden afgestemd op de principes van herstel. Deze principes worden in de VS óók onderschreven door de President’s New Freedom Commission on Mental Health uit 2003. Als de gezinnen beter op de hoogte raken van de principes van herstel kunnen ze een sleutelrol gaan spelen in het herstelproces van hun gezinslid.
Glynn, S.M., Cohen, A.N., Dixon, L.B. & Niv, N. (2006).
The potential impact of the recovery movement on family interventions for schizophrenia: opportunities and obstacles.
Schizophrenia Bulletin 32 (3), p. 451-463

Tien serieuze zorgen over de invoering van een op herstel-principes gebaseerde GGZ
In deze bijdrage zetten de auteurs de verschillende opvattingen over herstel naast elkaar en bespreken ze tien serieuze zorgen vanuit het veld die ze tegen komen bij het invoeren van een op herstel-prinicpes gebaseerde GGZ in de VS. Enkele van deze vraagtekens/vooroordelen: herstel is oud nieuws; hulpverleners zullen nog zwaarder belast worden; herstel impliceert genezing; herstel komt weinig voor; herstel is een modegril; herstel kan alleen na intensieve behandeling optreden; op herstel gebaseerde hulpverlening kan alleen met extra financiën; herstel is niet evidence-based; bij op herstel gebaseerde GGZ devalueert de rol van de hulpverlener en wordt hij aan meer risico’s blootgesteld.
Davidson, L., O’Connell,M., Tondora, J., Styron, T. & Kangas, K. (2006).
The top ten concerns about recovery encountered in mental health system transformation.
Psychiatric Services 57 (5), p. 640-647 [inclusief twee commentaren]

Empowerment van psychiatrische cliënten heeft meerdere lagen
Geen enkele discussie over het begrip empowerment kan voorbij gaan aan de verschillende dimensies van het begrip macht (power). Volgens Lukes en Foucault bestaat macht op drie niveau’s: formele macht (b.v. macht om beslissingen te nemen), informele macht (b.v. macht om zaken op de agenda te krijgen) en sociaal geaccepteerde vertogen over hoe de werkelijkheid in elkaar zit (b.v. het medisch-psychiatrisch vertoog). De verschilende toegepaste empowerment strategieën worden aan de hand van deze invalshoek kritisch besproken. Empowerment moet minimaal twee componenten hebben: 1. individuele, psychologische empowerment; 2. formele overdracht van macht aan de cliënt als consument. Er wordt kort ingegaan op het recovery model dat een alternatief vertoog biedt voor het dominante psychiatrische stoornis concept.
Masterson, S. & Owen, S. (2006).
Mental health service user’s social and individual empowerment: using theories of power to elucidate far-reaching strategies.
Journal of Mental Health 15 (1), p. 19-34

Deelname aan consumer run organisaties kan positieve invloed op kwaliteit van leven hebben
In dit onderzoek worden 79 consumers/survivors vanaf het moment dat ze gaan deelnemen aan een consumer run organisatie 18 maanden gevolgd met het doel te kijken naar de kwaliteit en de kwantiteit van hun deelname en naar de invloed van hun deelname op ziektesymptomen, sociale steun en kwaliteit van leven. Het blijkt dat met name de kwaliteit van de deelname positief gerelateerd is aan sociale steun, integratie in de samenleving en de kwaliteit van leven.
Nelson, G. & Lomotey, J. (2006).
Quantity and quality of participation and outcomes of participation in mental health consumer-run organizations.
Journal of Mental Health, 15 (1), 63-74

Kwalitatieve, mulitnationale studie naar proces van herstel
In deze studie, die wordt gesteund door het WHO, wordt met behulp van een kwalitatieve, narritieve methode verslag gedaan van de herstelprocessen na een psychose. In totaal hebben 12 personen uit Italië, Noorwegen, Zweden en de VS aan deze interviews deelgenomen. Beschreven worden hoe de geïnterviewden met hun problemen omgaan, wat de rol is van de materiële omstandigheden, de rol van de gezondheidszorgsystemen, het belang van een sociaal netwerk, en de rol van sociale en culturele factoren.
Aan al deze aspecten zijn in dit tijdschrift meerdere artikelen gewijd. Daaruit is een keuze gemaakt.
Davidson, L., Borg, M., Marin, I., Topor, A., Mezzina, R., & Sells, D. (2005).
Process of recovery in serious mental illness: findings from a multinational study. American Journal of Psychiatric Rehabilitation, 8, 177-201

Herstelproces gebaat bij deelname aan maatschappelijke activiteiten
Dit artikel is één van de verslagen van de mulitnationale studie naar het herstelproces. In deze bijdrage wordt ingegaan op de rol die verschillende maatschappelijke omgevingen -zoals consumer run organisaties, belangenbehartiging, bowling banen, universiteiten etc.- kunnen spelen, met name op het gebied van betekenisgeving. Het blijkt dat omgaan met anderen in “gewone” maatschappelijke plaatsen het herstel kan bevorderen omdat de geïnterviewden zich ondersteund of zinvol kunnen voelen waardoor een gunstige herdefiniëring van het zelf opgang kan komen.
Sells, D., Borg, M., Marin, I., Mezzina, R., Topor, A. & Davidson, L. (2006).
Arenas of recovery for persons with severe mental illness.
American Journal of Psychiatric Rehabilitation, 9, 3-16.

Sociale relaties van groot belang in het herstelproces
Dit artikel is één van de verslagen van de mulitnationale studie naar het herstelproces. In deze bijdrage wordt besproken wat de verschilende sociale relaties kunnen betekenen. Voor professionele hulpverleners en familieleden is het feit dat ze “er zijn” van belang voor het herstelproces. Van extra betekenis zijn mensen die meer doen dan van hen verwacht wordt, zoals vrienden die geld lenen of hulpverleners die persoonlijk betrokken raken. Bij de mensen in het herstelproces kan dit het gevoel opwekken dat ze “speciaal” zijn, dat ze het “waard” zijn om iets extra’s voor te doen.
Topor, A., Borg, M., Mezzina, R., Sells, D., Marin, I. & Davidson, L. (2006).
Others: the role of family, friends, and other professionals in the recovery process. American Journal of Psychiatric Rehabilitation, 9, 17-37.

Sociale factoren kunnen herstelproces zowel positief als negatief beïnvloeden
Dit artikel is één van de verslagen van de mulitnationale studie naar het herstelproces. In deze bijdrage wordt ingegaan op hoe mensen die van een psychose herstellen hun maatschappelijke rollen ontwikkelen en accepteren en waar dit proces plaats vindt. De geïnterviewden zien hun rol als psychiatrische patiënt als een barrière voor sociale aanpassing. Vaak wordt stigma ervaren en dit kan leiden tot zelf-stigmatisering. Om van het stigma af te komen zijn inspraak in eigen behandeling en andere vormen van eigen belangenbehartiging cruciaal. Daarnaast kan deelname aan werk, clubs, dagcentra internet-communities e.d. het gevoel van sociale integratie –en de-stigmatisering- bevorderen.
Mezzina, R., Borg, M., Marin, I., Sells, D., Topor, A. & Davidson, L. (2006).
From participation to citizenship: how to regain a role, a status, and a life in the process of recovery.
American Journal of Psychiatric Rehabilitation, 9, 39-61

Herstelproces is een continu interactief proces naar nieuwe sociale integratie
Dit artikel is één van de verslagen van de mulitnationale studie naar het herstelproces
In deze bijdrage wordt gepoogd de belangrijkste kenmerken van het herstelproces op een integrale manier te beschrijven. Een belangrijk gevolg van een psychotische stoornis is het verlies van vrijheid, autonomie en toegang tot materiële en sociale hulpbronnen. In het herstelproces gaat het om de reconstructie van het zelf en de integratie in een sociale omgeving buiten de ggz. Sociale en culturele factoren moeten centraal staan in het herstelproces. Dit is tot op heden over het hoofd gezien.
Mezzina, R., Davidson, L., Borg, M., Marin, I., Topor, A. & Sells, D. (2006).
The social nature of recovery: discussion and implications for practice.
American Journal of Psychiatric Rehabilitation, 9, 63-80.

Empowerment van psychiatrische cliënten heeft meerdere lagen
Geen enkele discussie over het begrip empowerment kan voorbij gaan aan de verschillende dimensies van het begrip macht (power). Volgens Lukes en Foucault bestaat macht op drie niveau’s: formele macht (b.v. macht om beslissingen te nemen), informele macht (b.v. macht om zaken op de agenda te krijgen) en sociaal geaccepteerde vertogen over hoe de werkelijkheid in elkaar zit (b.v. het medisch-psychiatrisch vertoog). De verschilende toegepaste empowerment strategieën worden aan de hand van deze invalshoek kritisch besproken. Empowerment moet minimaal twee componenten hebben: 1. individuele, psychologische empowerment; 2. formele overdracht van macht aan de cliënt als consument. Er wordt kort ingegaan op het recovery model dat een alternatief vertoog biedt voor het dominante psychiatrische stoornis concept.
Masterson, S. & Owen, S. (2006). Mental health service user’s social and individual empowerment: using theories of power to elucidate far-reaching strategies. Journal of Mental Health 15 (1), p. 19-34

Opleiding verhoogt ervaren empowerment en herstel bij ervaringswerkers
Het doel van dit evaluatieonderzoek was het meten van de effecten van een opleiding van ervaringsdeskundigen met een ernstige psychiatrische handicap tot ervaringswerkers in ggz-programma’s. Als de opleiding met goed gevolg is afgesloten krijgen de deelnemers werk binnen de ggz aangeboden. Van 66 personen werden gegevens vóór en na de opleiding verzameld. Er was geen controlegroep. De vier instrumenten die in deze evaluatie worden gebruikt meten concepten en houdingen die centraal zijn bij de ervaring van herstel: de Empowerment Scale, de Recovery Attitudes Questionnaire-7, de Tennessee Self-Concept Scale en de Personal Vision Recovery Questionnaire. Er blijkt een duidelijke toename van de ervaren empowerment en een verbetering in de houding ten opzichte van herstel en zelfbeeld. Tevens was 89 per cent van deze groep in staat om hun werk minimaal een jaar te behouden.
Hutchinson, D.S., Anthony, W.A., Ashcraft, L. et al (2006).
The Personal and Vocational Impact of Training and Employing People with Psychiatric Disabilities as Providers.
Psychiatric Rehabilitation Journal 29 (3), p. 205-213

Begeleid leren programma verhoogt gevoel van eigenwaarde en perspectief op herstel
Het Kansas Consumer as Provider (CAP) begeleid leren programma werd in 1999 geïmplementeerd om het opleidingsniveau en de kans op het vinden van een baan voor personen met een ernstige psychiatrische stoornis te vergroten. In dit onderzoek worden de veranderingen in het subjectieve welbevinden van een groep deelnemers die het programma helemaal hebben afgemaakt (N=84) vergeleken met die van een groep die tijdens het programma is afgehaakt (N=23). In dit onderzoek worden de volgende drie meetinstrumenten gebruikt: de Snyder State Hope Scale, de Rosenberg Self-Esteem Scale en de Ridgway Recovery Enhancing Environment Measure. Het unieke van dit onderzoek is dat er bij de leden van de experimentele groep een retrospectieve, tweede pretest (voormeting) is afgenomen. Alle uitkomsten wijzen erop dat bij de leden van de experimentele groep het gevoel van eigenwaarde en het ervaren perspectief op herstel toenamen.
Ratzlaff, S., McDiarmid, D., Marty, D. et al. (2006).
The Kansas Consumer as Provider Program: Measuring the Effects of a Supported Education Initiative.
Psychiatric Rehabilitation Journal 29 (3), p. 174-181

Ervaringsdeskundige: psychose is begrijpelijke response op een jeugdtrauma
In dit persoonlijke levensverhaal wordt beschreven hoe de schrijfster in de loop van haar leven haar psychoses leerde duiden. Na de eerste psychose wordt aangegeven hoe de psychiatrie haar als een stoornis bleef behandelen. In de loop van haar leven kwam ze er achter dat er een duidelijk verband bestaat tussen de mishandeling door haar vader in haar jeugd en het optreden van de psychoses. Zij bepleit psychotherapie voor mensen met een psychose. Door een betere duiding van de oorzaak van psychoses is er (mogelijk) beter om te gaan met deze ontwrichtende ervaringen.
Boevink, W.A. (2006).
From Being a Disorder to Dealing With Life: An Experimental Exploration of the Association Between Trauma and Psychosis.
Schizophrenia Bulletin 32 (1), p. 17-1

Opleiding verhoogt ervaren empowerment en herstel bij ervaringswerkers
Het doel van dit evaluatieonderzoek was het meten van de effecten van een opleiding van ervaringsdeskundigen met een ernstige psychiatrische handicap tot ervaringswerkers in ggz-programma’s. Als de opleiding met goed gevolg is afgesloten krijgen de deelnemers werk binnen de ggz aangeboden. Van 66 personen werden gegevens vóór en na de opleiding verzameld. Er was geen controlegroep. De vier instrumenten die in deze evaluatie worden gebruikt meten concepten en houdingen die centraal zijn bij de ervaring van herstel: de Empowerment Scale, de Recovery Attitudes Questionnaire-7, de Tennessee Self-Concept Scale en de Personal Vision Recovery Questionnaire. Er blijkt een duidelijke toename van de ervaren empowerment en een verbetering in de houding ten opzichte van herstel en zelfbeeld. Tevens was 89 per cent van deze groep in staat om hun werk minimaal een jaar te behouden.

Hutchinson, D.S., Anthony, W.A., Ashcraft, L. et al (2006). The Personal and Vocational Impact of Training and Employing People with Psychiatric Disabilities as Providers. Psychiatric Rehabilitation Journal 29 (3), p. 205-213